COWTECH - bovine solutions

เต้านมอักเสบในโคเนื้อ

2012-01-12T02:18:00.000-08:00

ที่มา : นิตยสาร thecow magazine เดือน ตุลาคม

เต้านมอักเสบในโคเนื้อ

โรคเต้านมอักเสบ (mastitis) สำหรับชาวโคเนื้อนั้นอาจจะไม่คุ้นกันเท่าไหร่ แต่ในโคนมนั้นเป็นโรคที่พบได้เป็นประจำเลยทีเดียว ก่อนอื่นจะขออธิบายคำว่าอักเสบก่อน เพราะว่าคำนี้ได้ยินกันบ่อยมาก เช่น ปอดอักเสบ ตาอักเสบ ข้ออักเสบ ยาแก้อักเสบ จนมาถึงวันนี้ที่จะพูดถึงก็คือเต้านมอักเสบ คำว่าอักเสบภาษาทางการแพทย์- สัตวแพทย์คือคำว่า inframation หากเกิดการอักเสบจะหมายถึงเนื้อเยื่ออวัยวะบริเวณนั้นเกิดลักษณะที่ผิดปกติไปได้แก่ มีการบวมใหญ่ขึ้น สัตว์มีอาการปวด ถ้าจับดูจะพบว่าร้อน หรือถ้าดูจากภายนอกหากเป็นเนื้อเยื่อที่เป็นผิวหนังจะเห็นว่าการอักเสบจะทำให้มีสีแดง การอักเสบเป็นขบวนการที่ร่างกายตอบสนองต่อสิ่งที่ทำให้อักเสบ ซึ่งมีทั้งจากการติดเชื้อ และ ไม่ติดเชื้อ ยกตัวอย่างเช่น หากเราเดินไปแล้วหน้าผากไปชนเสาซึ่งต่อมาจะเกิดอาการปวด บวม (หัวโน) จับดูจะรู้สึกอุ่นๆ และผิวหนังบริเวณนั้นจะออกสีแดงๆ นี้คือขบวนการอักเสบซึ่งไม่ได้เกิดจากเชื้อโรค ส่วนตัวอย่างของการอักเสบที่เกิดจากเชื้อโรค เช่น โรคตาแดง เมื่อมีเชื้อโรคมาติดที่ตาของเราจะเกิดขบวนการอักเสบจนปวดตาน้ำตาไหล ตามีสีแดง อีกอย่างที่เรามักจะสับสนคือคำว่ายาแก้อักเสบกับยาปฎิชีวนะ ยาแก้อักเสบคือยาที่ไปยับยั้งขนวนการอักเสบ คือช่วยลดอาการปวด อาการบวม อาการมีไข้(ร้อน) อย่างเช่น ยาพารา เป็นต้น คือยาแก้อักเสบ ส่วนยาปฎิชีวนะ (antibiotic) หรือยาฆ่าเชื้อ เป็นยาที่เข้าไปยับยั้งการเจริญหรือทำลายตัวเชื้อโรค ยกตัวอย่างเช่น ยาอะม็อกซี่ เป็นต้น หากมีการอักเสบอวัยวะไหนก็จะใช้คำว่าอักเสบตามหลัง เช่น ตาอักเสบหมายถึงการอักเสบที่บริเวณตา ปอดอักเสบ หรือข้ออักเสบก็เหมือนกันครับ

ส่วนโรคเต้านมอักเสบนั้น ชื่อก็บอกแล้วครับว่าต้องมีการอักเสบที่เต้านมแน่นอน อาการที่เห็นนั้นก็คือที่เต้านมจะบวมใหญ่ แดง จับดูจะแข็ง แม่โคจะเจ็บเต้าไม่ยอมให้รีดนม น้ำนมที่ออกมาจะมีเศษเนื้อเยื่อที่ลอกหลุดออกมา น้ำนมใสกว่าปกติ บางกรณีอาจมีเลือดปนออกมาทำให้นมมีสีแดง ในโคเนื้อมักเป็นในช่วงก่อนคลอดและหลังคลอดลูกใหม่ๆ กลไกที่เกิดเต้านมอักเสบนั้นหากเต้านมไม่โดนของมีคมทิ่มจนเป็นแผลแล้ว มีทางเดียวที่เชื้อโรคจะเข้าไปได้คือผ่านมาทางรูนมเท่านั้น ซึ่งโดยปกติแล้วเชื้อโรคจะไม่สามารถผ่านเข้าไปได้ง่ายๆ บริเวณรูนมนั้นสารเคราตินที่เคลือบอยู่ที่ปลายรูนมเพื่อป้องกันการติดเชื้อได้ส่วนหนึ่ง นอกจากนั้นภายในเต้านมยังมีระบบการป้องกันตัวเองโดยมีสารที่ทำหน้าที่ทำลายเชื้อโรคอยู่ในน้ำนม ในโคนมช่วงเวลาที่เชื้อโรคจะเข้าไปในรูนมได้นั้นส่วนใหญ่จะเป็นช่วงขณะรีดนมและหลังจากรีดนมเพราะเป็นช่วงที่รูนมมีการเปิดและเป็นโอกาสที่เชื้อโรคจะเข้าไปได้ง่าย

ส่วนการเกิดเต้านมอักเสบในโคเนื้อนั้นมักจะเกิดจากในช่วงที่โคใกล้คลอดหรือหลังคลอดใหม่ๆ โดยเต้านมจะเต่งคัดเต็มที่และมีการไหลของน้ำนม เมื่อรูนมเปิดเชื้อโรคซึ่งอาจจะอยู่บริเวณผิวหนังของเต้านม หรือเป็นเชื้อจากสิ่งแวดล้อมที่อยู่ตามพื้นคอกที่ไม่สะอาดก็สามารถผ่านเข้าไปทำอันตรายในรูนมจนเกิดอาการอักเสบขึ้นมา ผลกระทบที่เกิดขึ้นจะทำให้เนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่สร้างน้ำนมในเต้านมเสียหายทำให้ผลิตนมได้น้อยลง เต้านมมีการบวมขึ้นแม่โคจะปวดเต้านมและหลั่งน้ำนมได้ไม่เต็มที่ บางกรณีเชื้อก่อโรคที่เข้าไปทำลายเต้านมอาจปล่อยสารมีพิษเข้าสู่กระแสเลือด แม่โคจะมีไข้ ป่วยไม่กินอาหารเลยทีเดียว

การรักษาโคที่เป็นเต้านมอักเสบที่ไม่รุนแรงมากนัก โดยเต้านมไม่แข็งมากจับดูรู้สึกแค่ตึงๆ สีของน้ำนมยังมีสีขาวปกติหรือไม่เปลี่ยนมาก มีเศษตะกอนนมบ้าง กรณีอย่างนี้หากสามารถรีดนมแม่โคได้ให้รีดนมออกบ่อยๆคือทุกๆ2-3ชั่วโมง เพื่อเป็นการลดจำนวนเชื้อโรคที่อยู่ในเต้านม เกษตรกรบางคนใช้ยานวดเช่นน้ำมันมวยหรือยาหม่องนวด หรือการใช้ความร้อนประคบที่เต้านมก็สามารถช่วยลดการอักเสบได้บ้างเนื่องจากเป็นการกระตุ้นให้เลือดไหลเวียนมาเลี้ยงเต้านมเร็วขึ้นซึ่งจะช่วยสมานความเสียหายได้เร็วขึ้น

การรักษาเต้านมอักเสบ หากเป็นการอักเสบที่รุนแรงขึ้น สัตวแพทย์จะฉีดยาแก้อักเสบ เพื่อช่วยลดการอักเสบ ฉีดยาปฎิชีวนะทำลายเชื้อเข้าตัวโค ฉีดยาปฎิชีวนะสำหรับโรคเต้านมอักเสบโดยเฉพาะเข้าไปในเต้านม ในรายที่ไม่ปล่อยนมอาจจะต้องฉีดฮอร์โมนออกซิโตซินกระตุ้นด้วย ในรายที่มีไข้ไม่กินอาหาร มีภาวะโลหิตเป็นพิษ สัตวแพทย์จะพิจารณาการให้สารน้ำ (น้ำเกลือ) เข้าเส้นเลือดเพื่อเจือจางความเป็นพิษ สำหรับน้ำนมจากแม่โคที่เป็นเต้านมอักเสบอยู่ไม่ควรนำมาเลี้ยงลูกโคเนื่องจากมีเชื้อโรค มียาค้างอยู่ในน้ำนมจำนวนมาก องค์ประกอบของน้ำนมเปลี่ยนไป หากลูกโคกินอาจทำให้เกิดการติดเชื้อ และทำให้ท้องเสียตามมาได้

การพิจารณาผลการรักษา หากได้รับการรักษาอย่างทันที และยาตอบสนองดีต่อเชื้อโรค เต้านมโคจะนิ่มลง สีของนมจะกลับมาเป็นสีปกติ เศษหรือตะกอนในน้ำนมจะน้อยลงภายหลังจากการให้ยาไปแล้ว 12-24 ชั่วโมง สิ่งเหล่านี้จะบ่งบอกว่าเต้านมมีโอกาสกลับมาเป็นปกติได้ แต่ต้องฉีดยาต่อเนื่องอีก 2-3 วันเพื่อทำลายเชื้อให้หมดและไม่ทำให้เกิดการดื้อต่อยาของเชื้อในภายหลัง ในรายที่เป็นมากและยาตอบสนองต่อเชื้อโรคไม่ดี (ยาไม่ตรงโรค) จะทำให้เชื้อยังทำลายเต้านมต่อไปเรื่อยๆ จนทำให้เนื้อเยื่อเต้านมเสียหายกลายเป็นพังพืดและไม่สามารถสร้างนมได้ เต้านมจะแข็งและไม่มีน้ำนมหรือที่เรียกว่า เต้าบอด นั่นเอง

ช่วยดึงลูกวัวออกแล้ว แต่งานยังไม่จบ!

2011-08-25T19:12:00.000-07:00

ช่วยดึงลูกวัวออกแล้ว แต่งานยังไม่จบ!

ที่มา:นิตยสารThecow Magazine เดือนกรกฏาคม 2554

การคลอดของแม่วัวนั้นถือว่าเป็นโชคดีของคนเลี้ยง ในขณะเดียวกันก็อาจเป็นจุดเริ่มต้นของความเสียหายอย่างใหญ่หลวงได้เช่นกัน ฉบับนี้จะพูดกรณีที่วัวคลอดยากแล้วมีการช่วยคลอดโดยการดึง หลังจากที่แม่วัวคลอดลูกได้แล้ว ต่างคนก็ต่างดีใจครับทั้งเจ้าของวัวและหมอ หลังจากที่ช่วยแม่วัวซึ่งคลอดยากเหน็ดเหนื่อยกันมาชั่วโมงสองชั่วโมงพักกินน้ำกินท่าให้หายเหนื่อยก่อน แต่งานยังไม่จบครับทั้งเจ้าของและหมอต้องจำไว้ให้ดีๆไม่อย่างนั้นหมอต้องเสียเวลาขับรถย้อนกลับมาที่ฟาร์มเดิมเพื่อแก้ปัญหาที่ยังไม่จบนั้นได้

สิ่งที่ต้องตรวจดูหลังจากที่มีการดึงช่วยคลอด ได้แก่ การตรวจว่าแม่วัวเกิดการบาดเจ็บ หรือฉีกขาดของอวัยวะภายในหรือไม่ สิ่งที่มักจะเป็นปัญหาได้แก่ การฉีกขาดของเส้นเลือดบริเวณปากช่องคลอดทำให้มีเลือดไหลออกมาจากช่องคลอดแม่วัวไม่หยุดลักษณะเป็นเลือดสด หรือแข็งเป็นก้อนเลือดแล้ว ซึ่งหากเป็นการฉีกขาดของเส้นเลือดใหญ่แม่วัวจะเสียเลือดจำนวนมากจะทำให้เลือดในร่างกายน้อยและเกิดการอาการช็อคได้ ซึ่งหมอต้องทำการเย็บเส้นเลือดห้ามเลือดไว้โดยทันที นอกจากเส้นเลือดที่ขาดแล้วมีบางกรณีที่ลูกวัวตัวใหญ่มากเมื่อเทียบกับขนาดความกว้างของช่องคลอดแม่ อาจทำให้ผนังกล้ามเนื้อช่องคลอดด้านล่างฉีกขาดทำเกิดรูช่องว่างเข้าไปในช่องท้อง อาจทำให้กระเพาะปัสสาวะทะลักออกมาได้ การแก้ไขหากกระเพาะเยี่ยวยังไม่แตกก็ต้องดันกลับแล้วเย็บปิดช่องคลอดไว้ แต่ถ้าถึงขนาดนี้ต้องทำใจไว้เลยครับโอกาศหายน้อยมาก หรือบางกรณีผนังช่องคลอดแตกด้านบนครับและถ้าโชคร้ายกว่านั้นลำไส้ใหญ่ส่วนท้ายก็อาจจะแตกได้ ทำให้เวลาวัวถ่ายอุจจาระออกมาจะมีบางส่วนที่ตกเข้าไปในช่องท้อง หรือไหลผ่านออกมาทางช่องคลอดได้ครับ กรณีนี้อย่างต้องเย็บแก้ไขผ่านผนังช่องคลอด เมื่อดึงลูกออกแล้ว จำไว้เลยครับว่าต้องล้วงเข้าไปตรวจดูอีกว่ามีลูกวัวอีกตัวหรือไม่ เพราะเคยเจอกรณีแบบนี้มาแล้ว เจ้าของแจ้งมาว่าวัวคลอดแล้วแต่ทำไมมันยังเบ่งไม่หยุด เจ้าของก็คิดว่าแม่วัวมันเบ่งรก แต่พอเข้าไปล้วงตรวจดูที่ไหนได้ครับกลับพบว่ามันมีลูกอีกตัวในท้อง หรือเป็นแฝดนั้นเอง ต้องดึงออกมา ถ้าเป็นแค่วันเดียวยังพอทนได้ครับ แต่ถ้าเป็นมาหลายวันจนลูกเริ่มมีกลิ่นแล้วละก็เป็นงานที่ไม่พึงประสงค์เท่าไหร่เชียวครับ

ในกรณีที่ช่วยคลอดโดยการดึงแม่วัวที่อยู่ในท่านอนหลังจากช่วยลูกออกมาแล้ว ควรพยายามไล่ให้แม่โคลุกขึ้นทันที ไม่ให้นอนทับกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทขาหลังนานจนเกินไปซึ่งจะทำให้กล้ามเนื้ออักเสบ สำหรับโคที่นอนคลอดอยู่ในพื้นที่แฉะและลื่นควรนำฟาง ทรายหรือดินแห้งๆมาปู เพราะเวลาโคลุกจะมีการเซ การพยุงตัวไม่ค่อยดีทำให้มีปัญหาการลื่นล้มตามมาอีก บางคนมีเทคนิคให้แม่วัวลุกขึ้นโดยการนำลูกวัวไปไว้ตรงด้านหน้าของแม่วัวเพื่อให้กระตุ้นให้แม่เห็นและจะลุกขึ้นมาเลียลูกของมันเอง สำหรับแม่วัวที่หลังคลอดแล้วเกิน 1 ชั่วโมงยังไม่สามารถลุกขึ้นยืนได้มีโอกาสที่จะเสียวัว เนื่องจากปัญหาโคล้มไม่ลุกสูงครับ

สำหรับแม่วัวที่ยืนอยู่ หลังจากคลอดเสร็จแล้วควรตรวจสอบว่าเต้านมเต่งคัดเต้าหรือไม่ ลองรีดน้ำนมเหลืองว่ามีมาตามปกติหรือว่ามีอาการรีดนมไม่ออก รูนมตัน เป็นเต้านมอักเสบหรือเปล่าเพื่อจะได้หาทางแก้ไข ให้ลูกวัวได้มีน้ำนมเหลืองได้กินอย่างเพียงพอ ส่วนตัวลูกโคนั้นต้องตรวจสอบว่ามีอวัยวะอยู่ครบสมบูรณ์หรือไม่ ให้ตรวจดูการฉีกขาดของสายสะดือ ลูกวัวบางตัวเลือดไหลไม่หยุดจะต้องทำการแก้ไข เมื่อตรวจสอบตามที่กล่าวมาข้างต้นแล้วทุกประการไม่มีปัญหาใดๆ ก็เป็นอันว่าการช่วยคลอดในครั้งนี้เสร็จลุล่วงได้สมบูรณ์มีความสุขกันทั้งเจ้าของวัวและหมอเอง โชคดี สวัสดีครับ

ซื้อยามาฉีดเอง ต้องดู!

2011-06-22T06:40:00.000-07:00

ได้ดูโฆษณา เครื่องดื่มบำรุงกำลังยี่ห้อหนึ่งที่มีคำในโฆษณาว่ามีวิตามิน บี 12 ล่าสุดมีโฆษณาตัวใหม่ออกมาที่พี่แอ็ด คาราบาวร้องเพลงท่อนหนึ่งว่า “ให้ดูที่ฉลาก ๆ “ ซึ่งประกอบกับการที่ผมได้ไปเห็นตู้ยาประจำฟาร์มหลายๆฟาร์มครับ มีขวดยาอยู่เยอะมากบ้างก็ใช้หมด บ้างก็ไม่หมด เหลือขวดละนิดอย่างละหน่อยแม้จะเป็นยาตัวเดียวกัน ยาบางขวดซื้อมาแล้วไม่ได้ใช้เลยแต่ว่ายาเปลี่ยนสีแล้วครับหมดอายุแล้วก็มี น่าเสียดาย บทความฉบับนี้ผมจึงอยากนำเสนอการอ่านฉลากยาและเลือกใช้ยาอย่างถูกต้องตามคำแนะนำบนฉลาก และใช้เท่าที่จำเป็น ให้คุ้มค่ากับเงินที่ซื้อมามากที่สุดครับ

ขั้นตอนแรก อ่านควรดูข้อมูลยาจากกล่องยา ยาบางอย่างฉลากจะอยู่ในกล่องอย่างมิดชิด เจ้าของร้านคงไม่ให้เราเปิดกล่องยานำฉลากออกมาอ่านก่อนซื้อหรอกใช่มั้ยครับ ข้อมูลเบื้องต้นในกล่องยาซึ่งจะคล้ายๆกับสติกเกอร์ที่ติดในขวดยาคือข้อมูลทั่วไปที่มีอย่างละเอียดในฉลากยา แต่สิ่งแรกที่อยากให้ดูคือดูว่ายามีทะเบียนหรือไม่ ดูวันหมดอายุของยาซี่งจะเขียนอย่างชัดเจนว่า ยาสิ้นอายุ : , วันสิ้นอายุ , หรือ ExP. Date จะได้ทราบว่ายานี้หมดอายุหรือยังหรือว่าใกล้หมดอายุแล้ว เราจะใช้ทันจนหมดหรือไม่ สำหรับยาบางชนิดที่เป็นขวดไม่มีกล่องหุ้มให้สังเกตุสีของยาว่ามีการเปลี่ยนสีหรือไม่ หากยาเปลี่ยนสีแสดงว่ายาหมดอายุ หรือโดนแสงแดดการเก็บรักษาไม่ถูกต้อง ยาบางชนิดจะมีการตกตะกอนเช่น ยาอม็อกซี่ ยาเพ็นสเตร็ป ให้ลองเขย่าแรงๆสัก4-5 รอบแล้วดูว่ายาละลายเป็นเนื้อเดียวกันหรือไม่ นี้เป็นข้อพิจาณาก่อนซื้อยาเบื้องต้นครับ

ขั้นตอนต่อมาเมื่อซื้อยามาแล้วให้แกะฉลากยาออกมาอ่านให้เข้าใจก่อนใช้ยาครับ ซึ่งฉลากยาจะประกอบด้วยข้อมูลดังต่อไปนี้

1. ชื่อยา ซึ่งมีทั้งชื่อทางการค้า หรือชื่อยี่ห้อ เป็นชื่อที่ทางบริษัทผู้ผลิตเป็นคนตั้งชื่อ และชื่อสามัญทางยา ยกตัวอย่างยาในคน ชื่อทางการค้าว่าซาร่า ,ซีมอล.. ชื่อสามัญทางยาคือ พาราเซตามอล นั่นเองเพียงแต่ว่าเจ้ายาพารามันมีหลายบริษัทหรือหลายยี่ห้อเท่านั้นเองครับ แต่โดยส่วนมากแล้วคนมักจะจำชื่อทางการค้าได้เนื่องจากได้ยินในโฆษณาและในฉลากยาก็มักจะมีขนาดตัวอักษรใหญ่กว่าชื่อสามัญทางยาด้วย

2. เลขทะเบียนยา เรามักจะได้ยินกันว่า ยามีทะเบียน กับยาไม่มีทะเบียน สำหรับยามีทะเบียนนั้นมักจะมีข้อเสียคือมันแพง จึงมียาลอกเลียนแบบ หรือยาปลอมคือยาที่ไม่ได้จดทะเบียนอย่างถูกต้อง ไม่ได้มีการตรวจพิสูจน์คุณภาพ ความเป็นอันตรายใดๆ บางอย่างทำกันง่ายมากเขย่าๆหลังบ้านก็นำมาขายได้แล้วจึงมีราคาถูกมากแต่ไม่รับรองผลการใช้นะครับ วกมาเข้าเรื่องครับ คำว่า Reg.No หรือเลขทะเบียนที่ หรือทะเบียนยา เขาจะเขียนด้วยเลขทะเบียน เช่น 2F 35/50 ซึ่งมีความหมายดังนี้ตัวเลขหน้าตัวอักษร แสดงถึงจำนวนตัวยาสำคัญในยานั้น เลข 1 จะมีตัวยาออกฤทธิ์เพียงตัวเดียวส่วนเลข 2 จะมีตัวยาออกฤทธิ์ตั้งแต่ 2 ตัวขึ้นไป ตัวอักษรภาษาอังกฤษจะมีตั้งแต่ A-K , ยาสำหรับสัตว์จะนำหน้าด้วยอักษร D ,E หรือF ที่เหลือจะเป็นยาสำหรับคน หากเป็นอักษร D จะเป็นยาผลิตในประเทศ E เป็นยานำหรือสั่งเข้าจากต่างประเทศแล้วนำมาทำการแบ่งบรรจุ (repack)ในประเทศ F เช่นยาในตัวอย่างนี้จะเป็นยานำเข้าหรือสั่งเข้าจากต่างประเทศ ส่วนตัวเลขต่อจากภาษาอังกฤษจะเป็นลำดับที่ที่ได้รับอนุญาติให้ขึ้นทะเบียนตำรับยา และทับเลขท้ายด้วย ปี พ.ศ.ที่ขึ้นทะเบียนยา

3. ส่วนประกอบของยา จะบอกส่วนประกอบที่เป็นตัวยาออกฤทธิ์คือยาอะไร ซึ่งชื่อจะคล้ายกับชื่อสามัญทางยานั้นละครับ เช่นบอกว่าส่วนประกอบใน 1 ซีซี ประกอบด้วยยา 1.2 3. อะไรบ้าง ยาบางยี่ห้ออาจบอกส่วนประกอบใน 100 ซีซีก็ได้ครับตรงนี้อาจจะปวดหัวนิดหน่อยเพราะเป็นชื่อยาภาษาอังกฤษซะเป็นส่วนใหญ่

4. สรรพคุณ ข้อบ่งใช้ของยา จะบอกอย่างกว้างๆว่ายาตัวนี้เหมาะสำหรับการรักษาหรือป้องกันโรคอะไร ใช้ในกรณีไหนได้บ้าง เหมาะกับเชื้อโรคตัวไหนได้ผลดี รักษาโรคในระบบทางเดินหายใจ ทางเดินอาหาร หรือทางเดินปัสสาวะได้ผลดี

5. ขนาดและวิธีใช้ จะบอกว่าในสัตว์แต่ละชนิดไม่ว่าจะเป็น หมู หมา ไก่ วัว ควาย จะต้องใช้ยามากน้อยขนาดไหน คือฉีดกี่ซีซีต่อน้ำหนักตัวกี่กิโลกรัม ฉีดวันละกี่ครั้ง กี่วัน วิธีการใช้โดยการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ เข้าเส้นเลือด หรือฉีดเข้าใต้ผิวหนัง หรือได้หลายวิธีก็ต้องปฎิบัติตามนะครับ

6. การหยุดยา จะบอกว่าต้องต้องหยุดใช้ยานี้กี่วันก่อนส่งโรงฆ่าสำหรับบริโภคเนื้อ หรือหยุดใช้ยากี่วันกี่มื้อรีดนมสำหรับโคนมหรือแพะนม อันนี้เราต้องคิดถึงความปลอดภัยของผู้บริโภคด้วยนะครับ

7. คำเตือน หรือข้อห้าม เช่นให้เขย่าขวดก่อนใช้ยา หรือห้ามใช้กับสัตว์ที่เป็นโรคใต หรือห้ามใช้ยาชนิดนี้ร่วมกับยาอีกชนิดหนึ่ง หรือห้ามผสมในไซริงค์เดียวกัน ห้ามใช้กับสัตว์ท้อง เป็นต้น ส่วนคำว่า“ยาอันตราย” นั้นหมายถึงว่าหากใช้ไม่ถูกต้องทั้งปริมาณและระยะเวลา อาจทำให้เกิดอันตรายขึ้นได้ เพราะฉะนั้นควรใช้ภายใต้คำแนะนำของสัตวแพทย์ ซึ่งประเภทของยานี้จะเขียนด้วยตัวอักษรสีแดงอ่านได้ชัดเจน

8. เลขที่ หรืออักษรแสดงครั้งที่ผลิตหรือวิเคราะห์ ซึ่งมักใช้คำย่อเป็นภาษาอังกฤษ เช่น Lot No., Cont.No., Batch No. หรือ L,C,L/C,B/C แล้วตามด้วยเลขแสดงครั้งที่ผลิต

9. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต ยาที่ผลิตในประเทศต้องมีชื่อผู้ผลิตจังหวัดที่ตั้งสถานที่ผลิตยาด้วย ในกรณที่เป็นยาผลิตในประเทศนำหรือสั่งเข้ามาต้องมีชื่อเมืองและประเทศที่ตั้งสถานที่ผลิตยา พร้อมทั้งชื่อของผู้นำหรือสั่งเข้ามาและจังหวัดที่ตั้งสถานที่นำ/สั่งยานั้น ๆ

10. การเก็บรักษา เช่นเก็บในที่เย็นหรืออุณหภูมิไม่มากกว่ากี่องศา ควรเก็บในที่พ้นแสง เก็บให้พ้นมือเด็ก เป็นต้น ซึ่งตรงนี้สำคัญมากเพราะหากเก็บรักษายาไม่ดีแล้วจะทำให้ยาเสื่อมคุณภาพเร็ว การรักษาไม่ได้ผลตามที่คาดหวัง

11. วันหมดอายุ วันเดือนปีที่ผลิตยา มักมีคำย่อภาษาอังกฤษ Mfd. หรือ Mfg date. แล้วตามด้วยวันเดือนปีที่ผลิต ยาบางชนิด เช่นยาปฏิชีวนะจะมีการระบุวันที่หมดอายุ โดยมีคำย่อว่า Exp.Date ซึ่งย่อมากจาก Expiration Data แล้วตามด้วยวันเดือนปีที่ยานั้นหมดอายุ โดยมากแล้วยาที่นำเข้าจากต่างประเทศมักจะมีอายุการใช้ภายใน 2 ปีนับจากวันผลิต ส่วนยาที่ผลิตในประเทศไทยจะมีอายุการใช้งานก่อนหมดอายุนานกว่าครับ

ถึงตอนนี้ทุกท่านคงจะทราบกันแล้วว่าฉลากหรือเอกสารกำกับยานั้น มีความสำคัญอย่างไร และให้ประโยชน์กับเรามากน้อยแค่ไหน อย่าลืมนะครับอ่านซักนิดก่อนซื้อ ดูให้ดีก่อนใช้ เพื่อประโยชน์ของตัวท่านเองครับ สวัสดี

ตัวอย่างหญ้าเลี้ยงสัตว์ชนิดต่างๆ

2011-06-07T07:18:00.000-07:00

ถั่วซีราโตร

ถั่วฮามาต้า

ถั่วเซนโตร

หญ้าบาน่า

หญ้าบาเฮีย

หญ้าบอมมาซ่า

หญ้าเนเปียร์แคระ

หญ้าเนเปียร์ยักษ์

แพงโกล่า

เฮมิลกินนี

หญ้าโร้ดส์

หญ้ารูซี่

บอมมาซ่า

เนเปียแคระ

ซิกแนลเลื้อย

ซิกแนลนอน

ถั่วคาวาเคด

หญ้ากรีนแพนิค

หญ้ากินนีสีม่วง

หญ้านัทซูกาเซ่

แกตตอนแพนิค

อะตราตัม

มูลาโต้ 2

หญ้าขน

ซีตาเรีย

ปัญหาโคลุ้มไม่ลุก (downer cow syndrome)

2011-05-06T02:49:00.000-07:00

ปัญหาโคล้มไม่ลุก

ที่มา_: นิตยสาร the cow magazine ฉบับเดือนเมษายน 2554

การที่โคไม่ลุกเป็นเคสที่ยากต่อการจัดการเป็นอย่างยิ่ง ถือว่าเป็นฝันร้ายของทั้งเจ้าของรวมทั้งหมอเองเพราะมีโอกาสเสียโคไปได้เลยทีเดียว เราอาจจำต้องจำใจสั่งขายโคที่นอนไม่ลุกทั้งๆที่มันยังนอนกินอาหารได้ตามปกติ ไม่เจ็บไม่ไข้แล้วเพียงแต่มันไม่สามารถลุกขึ้นใช้ชีวิตตามปกติได้ สำหรับสำหรับเจ้าของต้องเสียเวลา แรงงาน ในการช่วยเหลือดูแลโคที่มีน้ำหนักไม่ใช่เบาๆ ย่อมไม่ใช่งานที่อยากจะทำนัก สำหรับสัตวแพทย์เองก็ต้องปวดหัวเพราะเคสโคไม่ลุกนี้ความยากของงานก็คือการที่จะบอกว่าโคจะสามารถลุกได้ตามปกติหรือไม่และต้องใช้เวลานานเท่าไหร่ คุ้มมั้ยที่จะรอ มีหลายครั้งที่ประเมินว่าโคจะไม่ลุกแต่มันกลับลุกได้ หรือประเมินว่ามันน่าจะลุกได้แต่กลับตรงกันข้าม

จากสถิติในต่างประเทศในกรณีที่โคล้ม จำนวน 143 ตัวสามารถแยกสาเหตุได้ดังนี้

กรณีโคล้ม จำนวนเคส สัดส่วนเคส

คลอดยาก 46 44.2

ไข้น้ำนม 38 36.5

อุบัติเหตุล้มในคอก 13 12.5

ล้มหลังคลอด 4 3.8

พ่อโคทับปีน 3 2.9

ไม่ทราบสาเหตุ 39

สาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดปัญหาโคล้มไม่ลุกได้แก่

1 เส้นประสาทเป็นอัมพาตหรือกล้ามเนื้อบอบช้ำอย่างรุนแรงจากการช่วยคลอด พบได้บ่อยในการช่วยดึงคลอดโค โคที่มักมีปัญหาคลอดยากมักจะเป็นโคท้องแรก ซึ่งกระดูกเชิงกรานยังไม่โตเต็มที่ทำให้เวลาคลอดอาจมีปัญหาคลอดยาก ทำให้ต้องต้องช่วยกันดึง ลูกโคที่มีขนาดใหญ่ประกอบกับช่องเชิงกรานของแม่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางแคบทำให้ลูกโคติดอยู่ในช่องเชิงกรานเป็นเวลานานจนไปเบียดกระแทกกับเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อบริเวณเชิงกราน หรือหากรุนแรงมากกระดูกเชิงกรานบางชิ้นอาจจะแตกหรือหักได้ กรณีอย่างที่ว่ามานี้แม้จะเอาลูกออกมาได้แต่สิ่งที่จะต้องเสียใจตามมาก็คือแม่มักจะลุกไม่ได้เนื่องจากความเสียหายที่เกิดกับเส้นประสาทที่มาเลี้ยงส่วนขาหลังและกล้ามเนื้อมีการอักเสบอย่างรุ่นแรงตามที่กล่าวมาแล้ว เพื่อเป็นการแน่ใจว่าโคที่คลอดลูกออกจะไม่มีปัญหาล้มไม่ลุกหลังคลอด แม่โคทั้งที่คลอดออกโดยธรรมชาติและจากการช่วยเหลือคลอด หลังจากคลอดแล้วควรพยายามไล่ให้แม่โคลุกขึ้นทันที ไม่ให้นอนทับกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทขาหลังนานจนเกินไปซึ่งจะทำให้กล้ามเนื้ออักเสบ สำหรับโคที่นอนคลอดอยู่ในพื้นที่แฉะลื่นควรนำฟางหรือทรายหรือดินแห้งๆมาปูเพื่อป้องกันเมื่อเวลาโคลุกจะมีการเซ พยุงตัวไม่ค่อยดีไม่ให้มีปัญหาการลื่นล้มตามมาอีก การป้องกันปัญหานี้เริ่มตั้งแต่ตอนผสมโคสาวควรเลือกเพื่อพันธุ์หรือน้ำเชื้อพ่อพันธุ์ที่มีการให้ลูกขนาดตัวลูกไม่ใหญ่นัก รวมทั้งการผสมโคสาวที่น้ำหนักพร้อมผสมคือควรจะมีน้ำหนักคิดเป็นร้อยละ 55 ของเมื่อโตเต็มที่และน้ำหนักเมื่อโคสาวคลอดควรจะมีน้ำหนักร้อยละ 85 ของเมื่อโตเต็มที่ของโคแต่ละสายพันธุ์

2.ขาดแคลเซียมหรือไข้น้ำนม พบในแม่โคแรกคลอดถึงสองสัปดาห์แรก พบในแม่โคตั้งแต่ท้องสองเป็นต้นไป มักเกิดในโคที่ให้นมมากๆ อาการแสดงเริ่มจากโคจะเดินเซ กล้ามเนื้อสั่นกระตุก หลังจากนั้นโคจะล้มลงนอนในท่านอนตั้งโดยหันหัวพับกล้ามมาแนบลำตัว(คล้ายกับรูปตัว S) หายใจช้าลง จมูกแห้ง ม่านตาขยาย จับที่ปลายหูจะเย็น อุณหภูมิต่ำกว่าปกติ(ตรงข้ามชื่อไข้น้ำนม) ระยะต่อมาหากไม่ได้รับการแก้ไขโคจะนอนตะแคงราบไปกับพื้น อันนี้แสดงว่าระดับแคลเซียมในกระแสเลือดต่ำลงมากหากไม่ได้รับแคลเซียมเข้ากระแสเลือดโดยทันทีโคจะช็อคตายในที่สุด

3.หัวกระดูกหลุดจากเบ้ากระดูกเชิงกราน กรณีนี้ส่วนมากเกิดในฟาร์มที่กำลังมีโคเป็นสัดแล้วมีโคตัวอื่นมาปีนจนเกิดอุบัติเหตุสามารถเกิดอันตรายได้ทั้งตัวที่ปีนและตัวที่ถูกปีน

4.กระดูกหักจากอุบัติเหตุหรือการชนกันเช่นการขนย้ายโคเวลาโคดิ้นอาจเอาขาไปขัดกับเหล็กจนหักได้ หรืออยู่ในฝูงเดียวกันอาจจะมีการชนกระแทกกันอย่างรุนแรง โดยเฉพาะเวลานำโคตัวใหม่เข้ามาในฝูง หรือลื่นล้มในคอก

3.ไข้ขาแข็งหรือไข้สามวัน

4.เต้านมอักเสบเฉียบพลัน

5.ขาดสารอาหาร

6.กีบอักเสบอย่างรุนแรง

ลักษณะอาการโคที่ล้มและมีโอกาสน้อยว่าจะลุก ได้แก่

หากพบว่าโคมีการคลอดยากและสะโพกของลูกติดอยู่ในช่องคลอดแม่เป็นเวลานานๆ
โคที่ไม่สามารถนอนในท่าตั้งได้ นอนตะแคงอย่างเดียว
โคที่พยายามจะลุกโดยใช้ขาหน้าตะกุยอย่างเดียวโดยไม่ใช้ขาหลังช่วย
โคที่นอนอยู่ในพื้นคอนกรีตเป็นเวลาหลายชั่วโมง
โคที่ไม่พยายามที่จะลุกขึ้นเอง ยกเว้นต้องมากระตุ้น
ขาหลังโคแข็งเหยียดตรงไปด้านหน้า ไม่สามารถงอได้
ขาหลังเหยียดตรงไปด้านหลัง
โคที่ล้มขาหลังแบะออกด้านข้าง (เหมือนท่าไก่ย่าง)

การจัดการโคล้ม

1 รักษาสาเหตุเริ่มต้นอย่างทันท่วงที เช่นโคเป็นไข้น้ำนมต้องรีบรักษาโดยการให้แคลเซียม เพราะหากโคยิ่งนอนอยู่นานเท่าใดโอกาสที่โคจะไม่ลุกยิ่งมากเท่านั้น

2 หากอยู่ในพื้นที่ลื่นต้องนำวัสดุไปรองเพื่อให้มีความนุ่ม

3 ฉีดยาแก้อักเสบ

4 พยายามพลิกตัวโคทุกๆ 3 ชั่วโมงเพื่อไม่ให้โคนอนทับด้านเดียวนานๆ เพราะทำให้กล้ามเนื้ออักเสบขาดเลือดมาเลี้ยง

5 พยายามกระตุ้นให้โคลุกอยู่เรื่อยๆ เช่นการตี การยกหาง ใช้ที่ช็อตโคกระต้น (บางคนใช้น้ำรดจมูก)

6. นวด เหยียดหรืองอขาให้โค(เหมือนกายภาพบำบัด) อยู่เรื่อยๆ

7.จัดทำร่มเงาให้โค หาน้ำสะอาด หญ้าสดให้กินอย่างเต็มที่

8 อาจใช้ลอกช่วยยกโค และประเมินการใช้ขารับน้ำหนักของโค

9 โคที่ล้มไม่ลุกภายใน 4 วันตัองแจ้งสัตวแพทย์เข้ามาประเมินซ้ำอีกที

ผิวหนังอักเสบจากแสงแดด (photodermatitis)

2011-04-04T07:33:00.000-07:00

ที่มา: นิตยสาร the cow magazine ฉบับเดือน มีนาคม 2554

ผิวหนังอักเสบจากแสงแดด (photodermatitis) เป็นอาการที่ผิวหนังเมื่อโดนแสงแดดแล้วมีการอักเสบอย่างรุนแรง สาเหตุมาจากการเกิดภาวะไวต่อแสงของผิวหนัง(photosensitization) โดยเฉพาะบริเวณที่ไม่มีเม็ดสี (pigment) ของผิวหนังหรือบริเวณใกล้เคียง , ผิวหนังบริเวณที่มีขนปกคลุมน้อย หรือมีการการลอกหลุดของขน , ผิวหนังส่วนที่บาง โดยผิวหนังเมื่อสัมผัสกับแสงอัลตราไวโอเลต(แสงแดด)จะทำปฎิกิริยากับสารจำพวกโฟโต้ไดนามิค (photodynamic agent ) ที่อยู่ใต้ผิวหนัง ทำให้เกิดผิวหนังอักเสบ(dermatitis) โดยบริเวณดังกล่าวจะบวม แดง น้ำเหลืองเยิ้ม และส่วนบนจะลอกหลุดออกไป สัตว์จะอยู่ไม่เป็นสุขจนกว่าจะเปลี่ยนอาหาร และลดการถูกแสงแดดลง

สาเหตุ

1. การมีสารโฟโต้ไดนามิค (photodynamic agent ) สะสมอยู่ที่ผิวหนัง ซึ่งสารกลุ่มดังกล่าวผ่านมาจากการกิน มีการดูดซึมผ่านลำไส้ แล้วมาสะสมที่ผิวหนัง การกินพืชมีพิษบางชนิดที่มีสารกลุ่มนี้เช่น โคลเวอร์ และ อัลฟาฟ่า( Clover and Alfalfa) , ลีชูกิลล่า( leechguilla) ,ฮอสบรัส (Horsebrush) ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลในต่างประเทศแต่ในเมืองไทยผู้เขียนยังไม่ทราบว่ามีพืชหรือหญ้าชนิดไหนที่มีสารพิษดังกล่าวแน่ชัด นอกจากนั้นสารพิษอาจได้รับมาจากสารเคมีโดยตรง เช่น ฟีโนไทอะซีน(phenothiazine) , ซัลโฟนาไมด์ (sulfonamides) , เตตร้าไซคลิน(tetracyclines) , เมทธิลีนบลู (methylene blue) ,โรสเบงกอล (rose bebgal), อคลิฟลาวิน (acriflavines) เป็นต้น

2. การมีสาร ฟีลโลอิรีทริน (phylloerythin) ในระดับที่สูงกว่าปกติในเลือด ซึ่งเป็นปัญหาที่เกี่ยวกับโรคตับ เพราะว่าโดยปกติแล้วสารตัวนี้เป็นสารที่ตื่นตัวต่อแสง (active sensitizing) ซึ่งเกิดจากสารคลอโรฟิล ในสัตว์เคี้ยวเอื้องปกติจะถูกขับออกจากร่างกายโดยทางตับ โดยขับออกทางน้ำดี (bile) ถ้าสารฟีลโลอิรีทริน (phylloerythin) ปรากฎที่ผิวหนังหรือน้ำดี จะแสดงอาการโรคผิวหนังอักเสบหรืออาการดีซ่าน(jaundice) ในรายที่รุนแรงมาก ตับและไตถูกทำลายอาจทำให้ถึงตายได้

ปัญหาโรคที่เกี่ยวกับตับ ได้แก่ กินสารพิษทั้งจากพืช หรือสารเคมี สารพิษในเชื้อรา ฝีหรือเนื้องอกที่ตับ การเป็นโรคฉี่หนู พยาธิใบไม้ตับ เป็นต้น

การไวต่อแสงมาแต่กำเนิดหรือกรรมพันธุ์ (congenital sensitization) ได้แก่

โรคพอร์ไฟเรีย (porphyria) ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของเมตาโบลิซึม (metabolic disorders) ทำให้การเผาผลาญ porphyrin ผิดปกติ

สำหรับในวัวจะพบบริเวณผิวหนังที่มีสีขาวเป็นย่อมเนื้อตาย โดยเริ่มจากมีสีแดงบวม น้ำเหลืองไหลออกมาและเกิดเป็นสะเก็ดผิวหนังหลุดลอกออกไป สัตว์จะกระสับกระส่าย พยายามเลียผิวหนังเนื่องจากคัน หลบแสงแดดเข้าในที่ร่ม

ในรายแพ้แสงจนตัวซีดเหลือง (icterogenic photosensitization) สัตว์จะแสดงอาการซึมน้ำลายไหล ท้องร่วง บางครั้งมีน้ำตาและคัน จะสั่นศรีษะรุนแรง ถูและเกาถ้าเป็นวัวนมจะพบการผิดปกติที่เต้านมและให้นมน้อยลงจากเดิม

วิการในวัวจะพบภายหลัง 48 ชั่วโมง บริเวณรอบปาก เปลือกตา จมูก ข้อเท้า สะโพก จะมีการหลุดลอกของผิวหนังส่วนนอกบริเวณหลัง ตา เต้านม พบอาการดีซ่าน ปัสสาวะสีแดงหรือน้ำตาลเข้ม ใน icterogenic form สัตว์อาจตายก่อนแสดงอาการต่างๆเปอร์เซ็นต์การตายไม่เกิน 10% ขึ้นกับการเอาใจใส่และรักษา ถึงแม้ว่าเปอร์เซ็นต์การตายจะน้อยแต่สัตว์ที่เป็นโรคนี้จะไม่สมบูรณ์ ในรายที่เป็นแผลที่หัวนมจะไม่ยอมให้นมลูก อาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน มีแมลงมาตอมกัดแผลสร้างความเสียหายตามมาได้

สำหรับแพะ แกะ ส่วนใหญ่พบวิการบริเวณศรีษะ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หู ตา และรอบจมูก(muzzle)

ม้ามักพบในม้าสีขาว อาการทั่วๆไปคล้ายกับในวัว แต่ที่เด่นชัดได้แก่ อาการจุกเสียด (colic) อักเสบที่ปาก สมองถูกกระทบกระเทือน

การรักษา ให้ทาผิวหนังด้วยน้ำมัน ointment บริเวณที่ถูกแสง ควรเปลี่ยนอาหาร ให้อยู่ในที่ร่มเพื่อป้องกันแสงแดด หากแผลมีการติดเชื้อ มีหนองให้ฉีดยาปฎิชีวนะร่วมด้วย พยายามให้อาหารมีพิษที่กินเข้าไปให้ขับหรือคายออกมาให้หมด

วีดีโอในโคนม :คีโตซีส(ketosis) เสียดท้อง (colic) การชัก( ataxia)

2011-01-21T00:33:00.000-08:00

คีโตซีส (nervous ketosis) แม่โคแสดงอาการทางประสาทกัดรางอาหาร ขบฟัน ขบคอก เดินเซ

โคเสียดท้อง (colic) แม่โคยืนกระวนกระวาย ยกขาหลัง เตะท้อง บางตัวล้มลงนอนเยียดขา

อาการชัก (ataxia) ในโคโดยไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด

ไข้ขาแข็งหรือไข้สามวัน (three days sickness)

ปอดบวมเฉียบพลัน (accute pneumonia) ระยะสุดท้ายก่อนเสียชีวิต

ลูกโคกินสิ่งแปลกปลอม

พฤติกรรมโค : รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส

2010-12-16T23:06:00.000-08:00

โคเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้อง มีสี่กระเพาะกินหญ้าและพืชต่างๆเป็นหลัก ตามธรรมชาติโคเป็นสัตว์ป่าที่ออกไปหากินหญ้า น้ำ และพักผ่อนในทุ่งหญ้าเป็นระยะทางไกลและในพื้นที่กว้าง รวมทั้งพักผ่อนหรือนอนตามทุ่งหญ้าที่ปลอดภัย หากจะทราบว่าโคแสดงพฤติกรรมที่เป็นปกติหรือไม่จึงต้องดูในขณะที่มันอยู่ในลักษณะธรรมชาติที่สุดนั้นก็คือในช่วงที่โคกินอาหารและใช้ชีวิตในแปลงหญ้านั้นในปัจจุบันเรา เลี้ยงโคแบบจำกัดพื้นที่มากขึ้น การเลี้ยงแบบหนาแน่นเกินไปในเชิงพาณิชย์โดยไม่เข้าใจและตอบสนองความต้องการโดยธรรมชาติของโคหรือโคไม่สามารถปรับตัวได้กับสิ่งแวดล้อมของระบบการเลี้ยง ย่อมทำให้โคแสดงพฤติกรรมต่างๆเปลี่ยนไปและมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรค การบาดเจ็บ มีความเสียหายเกิดเกิดขึ้นตามมา

การมองเห็นในโค

โคสามารถมองเห็นได้เกือบรอบตัวของมัน ยกเว้นพื้นที่ด้านหลังลำตัวหรือมองได้ประมาณ 330 องศาในขณะที่คนมองได้เพียง 180 องศา แต่การมองเห็นให้ชัดเจนนั้นต้องมองภาพข้างหน้าด้วยตาทั้งสองข้างซึ่งคนเราจะมีมุมมองตรงนี้กว้างกว่าในโค สรุปง่ายๆคือ โคมองได้มุมกว้างกว่าคนแต่เป็นภาพที่ไม่ละเอียดนัก ความชัดของภาพและการประมาณระยะใกล้-ไกลของวัตถุที่เห็นด้านหน้าจะดีไม่เท่าคนเรา โคสามารถแยกสีต่างๆที่มองเห็นได้แต่หากเป็นสีเขียวกับสีฟ้าจะแยกค่อนข้างยาก(แต่ถ้าเป็นสีแดงจะเห็นชัดเจน) การเดินจากที่มืดไปยังที่สว่างของโคจะทำได้ดีกว่าการเดินจากที่สว่างแล้วเข้าไปบริเวณที่มืดหรือแสงน้อยรวมทั้งค่อนข้างแสดงท่าทางอย่างระมัดระวังหากเดินผ่านบริเวณที่มีความแตกต่างกันระหว่างแสงแดดกับเงาของสิ่งของ โคมีความสามารถแยกรูปร่างของวัตถุที่ไม่ซับซ้อนได้ เช่น กลม เหลี่ยม โค้ง

โคสามารถได้ยินเสียงที่มีช่วงความถี่เช่นเดียวกับคน ในระดับเสียงที่เบาจนคนไม่ได้ยินเสียงบางอย่างโคกลับสามารถได้ยินได้ โคจะปัญหาในการบอกว่าจุดกำเนิดของเสียงอยู่ตรงไหนทั้งนี้เพราะการมองเห็นด้วยตาทั้งสองข้างของมันจะชัดเจนในมุม 30 องศาตรงกลางหน้าเท่านั้น ซึ่งหากโคได้ยินเสียงแปลกๆโดยที่มันไม่รู้แหล่งที่มาและมองไม่เห็นก็จะทำให้มันตกใจได้ทันที

โคสามารถรับรู้กลิ่นได้เป็นอย่างดีโดยเฉพาะในการใช้ประสาทสัมผัสนี้ในการค้นหาอาหาร หรือการสื่อสารระหว่างกัน โคตัวผู้สามารถรับรู้ว่าโคตัวเมียจะถึงระยะการเป็นสัดก่อนที่จะเป็นสัดจริงได้หลายวันโดยการดมกลิ่น คล้ายๆกันนี้แม่โคก็จดจำลูกของตัวเองโดยการดมกลิ่มตัวลูกเช่นกัน โดยธรรมชาติโคจะไม่กินหญ้าที่ขึ้นรอบๆกองขี้ของมันยกเว้นกรณีที่ขาดอาหารจริงๆ น้ำลายน้ำมูกที่ติดในรางอาหารหากสกปรกมากๆจะมีกลิ่นทำให้โคหลีกเลี่ยงที่จะกินอาหารบริเวณตรงนั้น ดังนั้นควรทำความสะอาดรางอาหารอย่าให้สกปรก

ประสาทรับรู้รสชาดในโคมีความสำคัญเพราะโคจะเลือกกินอาหารที่มีรสหวาน และ แต่จะไม่ชอบอาหารที่มีรสขม และเค็มมากๆ โคมีประสาทสัมผัสทางผิวหนังตรงบริเวณปลายจมูกได้ดีพอๆกับบริเวณผิวหนังลำตัว โดยโคจะรู้ว่าหญ้าหรืออาหารในรางอาหารที่มันจะกินอยู่ในระดับความสูงเท่าใดด้วยการใช้ผิวหนังปลายจมูกสัมผัสสิ่งนั้น

ที่มา นิตยสาร The Cow Magazine ฉบับเดือนธันวาคม 2553

ตำแหน่งและชื่อเรียกวิการโรคที่พบได้บ่อยในกีบโค

2010-08-04T00:56:00.000-07:00

ข้อมูลเบื้องต้นสถิติการรักษาโคนมที่มีปัญหาขาเจ็บของเกษตรกรโคนมรายย่อย

ในเขต อ.มวกเหล็ก จ.สระบุรี ปี 2550

ข้อมูลเบื้องต้นสถิติการให้บริการทางสัตวแพทย์แก่เกษตรกรรายย่อยในเขต อ.มวกเหล็ก จ.สระบุรี ในแต่ละเดือนปี 2550

2010-08-04T00:27:00.000-07:00

อำนวย ; 2553

การฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อและใต้ผิวหนังในโค

2010-06-08T04:05:00.000-07:00

สิ่งควรรู้ 10 ข้อก่อนการฉีดยาในโค

1. ปรึกษาสัตวแพทย์เกี่ยวกับการรักษาที่ถูกวิธีในเคสนั้นๆ

2. อ่านคำแนะนำการใช้ยาในฉลากยา.ให้เข้าใจ

3. บังคับโคให้อยู่นิ่งโดยใช้วิธีการจับบังคับสัตว์แบบต่างๆ

4. หลีกเลี่ยงการฉีดบริเวณสะโพกและต้นขา

5. ไม่ฉีดยาบริเวณที่ผิวหนังมีความสกปรก

6. เลือกขนาดเข็มฉีดยาให้เหมาะสมกับความหนืดของยาที่จะฉีด

7. ยาที่ฉีดในแต่ละตำแหน่งไม่ควรเกิน 10 -15 ซีซี (หรือตามคำแนะนำในฉลากยา)

8. ใช้เข็มฉีดยาและไซริงค์ที่ใหม่ในการฉีดยาแต่ละครั้ง

9. หลังฉีดยาควรทิ้งเข็มฉีดยาและไซริงค์อย่างถูกต้อง

10.ในกรณีที่เป็นแม่โคนมรีดนมต้องทำเครื่องหมายให้ทราบว่ามีการฉีดยาในโคตัวนั้นเพื่องดส่งนม

กรณีที่ไม่สามารถฉีดยาในต่ำแหน่งแผงคอได้ซึ่งอาจเนื่องมาจาก

• ไม่สามารถจับบังคับสัตว์อย่างถูกต้อง

• เพื่อความปลอดภัยของผู้ฉีด

กรณีดังกล่าวสามารถฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อโคได้ใน 2 ตำแหน่งคือ บริเวณกล้ามเนื้อต้นขาหลัง และบริเวณกล้ามเนื้อสะโพกดังภาพ

วิธีแก้ไขท่าคลอดยาก(ขาหลังพับ)

2010-05-03T22:11:00.000-07:00

การคลอดยากในโคที่เกิดจากลูกโคมีลักษณะท่าที่ออกมาผิดปกติโดยเกิดคอพับไปด้านข้าง

2010-05-03T20:41:00.000-07:00

ท่าคลอดยากที่พบได้บ่อยในโคและการสาธิตการแก้ไขปัญหา

2010-05-03T06:35:00.000-07:00

โรคกีบที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อแบคทีเรีย

2010-04-22T03:31:00.000-07:00

โรคกีบ ทำให้โคเกิดอาการขาเจ็บ เป็นโรคที่สามารถพบได้บ่อย ๆ รองมาจากปัญหาระบบสืบพันธุ์ และโรคเต้านมอักเสบ ซึ่งทำให้เกิดการสูญเสียทางเศรษฐกิจอันเนื่องมาจาก ค่ารักษาแม่โค ค่าแรงงานในการรักษา น้ำนมที่ปนเปื้อนยาปฏิชีวนะที่ไม่สามารถเข้าสู่การผลิตได้ การกินได้ของแม่โคที่ลดลง ส่งผลถึงปริมาณน้ำนมที่ลดลง สุขภาพแม่โคที่แย่ลง ไวต่อการเกิดโรคอื่น ๆ เพิ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ยังมีแนวโน้มของการเกิดปัญหากีบที่ต้องทำการคัดทิ้งสูงขึ้นอีกด้วย โรคกีบในโคนั้นมีสาเหตุของการเกิดโรคได้หลายอย่าง (multifactorial etiology) ซึ่งแต่ละสาเหตุล้วนมีความเกี่ยวพัน และเชื่อมโยงกัน ไม่สามารถแบ่งพิจารณาเพียงด้านใดด้านหนึ่งได้ แต่พอที่จะแบ่งสาเหตุการเกิดออกได้ เป็น สาเหตุจากการติดเชื้อ เช่น การติดเชื้อกลุ่มแบคทีเรีย และไวรัส เป็นต้น สาเหตุจากการไม่ติดเชื้อ เช่น ภาวะความผิดปกติแต่กำเนิด โรคทางเมตาบอลิก และไรกีบอักเสบ (laminitis) เป็นต้น สาเหตุจากปัจจัยอื่น ๆ เช่น สิ่งแวดล้อมที่เปียกชื้น พื้นขรุขระไม่เรียบ การเลี้ยงแบบผูกยืนโรง การจัดการอาหาร และลักษณะนิสัยแม่โค เป็นต้น เนื่องจากมีรายละเอียดสาเหตุของการเกิดโรคหลายด้าน ดังนั้น เอกสารฉบับนี้จะกล่าวในส่วนสาเหตุของปัญหาโรคกีบที่มาจากการติดเชื้อที่สามารถพบได้บ่อย ๆ เท่านั้น ในส่วนรายละเอียดอื่น ๆ สามารถค้นคว้าเพื่อพิจารณาทบทวนเพิ่มเติมได้
โรคกีบที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อ
1. Interdigital phlegmon (foot rot) หรืออีกชื่อหนึ่งว่า Interdigital necrobacilosis
มีสาเหตุจากเชื้อ Fusobacterium necrophorum ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมลบ ก่อโรคแบบฉวยโอกาส สามารถพบได้ใน พื้นดิน โคลน สิ่งสกปรกตามพื้น และในทางเดินอาหาร ก่อให้เกิดวิการที่มีต้นกำเนิดบริเวณผิวหนังที่ซอกกีบ โดยมีปัจจัยโน้มนำมาจากบริเวณที่ผิวหนังมีความสกปรก มีบาดแผล รอยถลอก และความชื้นตัวเชื้อมี 3 biotypes ประกอบด้วย biotype A, B และ AB ซึ่งมีความสามารถในการสร้างสารพิษในกลุ่ม leukocidal toxin และ hemolytic toxin สารพิษทั้งสองชนิดทำลายเซลล์ และก่อให้เกิดเนื้อตายเกิดขึ้นมักพบในโคที่มีอายุสูงมากกว่าโคที่มีอายุน้อย โดยโคพันธุ์เจอร์ซี (Jersey) มีความไวต่อการเกิดโรคสปรกว่าโคพันธุ์อื่น ๆ ลักษณะวิการเฉพาะ เป็นการอักเสบบวมบริเวณปลายขา ที่อยู่ระหว่างกีบสองข้าง ส่งผลทำให้กีบทั้งสองกางแยกออกจากกัน มักพบเป็นที่กีบหลังข้างใดข้างหนึ่ง การเกิดโรคเป็นไปอย่างรวดเร็ว ทำให้โคแสดงอาการเจ็บขามาก ไม่ยอมรับน้ำหนัก และ/หรือแสดงอาการไข้ร่วมด้วย การวินิจฉัย สามารถทำได้โดยการเพาะแยกเชื้อจากบริเวณวิการที่พบรอยโรค
การรักษา สามารถพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะในกลุ่ม penicillin, oxytetracycline และ sulfatrimetroprim การตอบสนองในการรักษามักให้ผลภายใน 24 ชั่วโมง ซึ่งถ้าการรักษาไม่ได้ผล อาจเนื่องมาจากสาเหตุ เช่น ไม่ใช่โรคนี้ ขนาดยาที่ใช้ในการรักษา และมีการติดเชื้อลุกลามเข้าในส่วน joint capsule เป็นต้น

2. Interdigital dermatitis มีสาเหตุจากเชื้อ Bacteroides nodosus ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมลบ ก่อโรคแบบฉวยโอกาส สามารถก่อโรคร่วมกับเชื้อก่อโรคอื่น ๆ ได้ เช่น Fusobacterium necrophorum เป็นการอักเสบของผิวหนังชั้น epidermis ของผิวหนังบริเวณซอกกีบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกีบที่สกปรก ไม่ได้รับการดูแล อาการของโรคไม่มีการบวม หรือการเจ็บปวด สามารถพัฒนาลุกลามเป็น Digital darmatits ร่วมด้วย มีการแพร่กระจายไปยังบริเวณส้นกีบ (heel bulb) และเกิดการลอกหลุดของผิวของส้นกีบ (heel erosion) เชื้อแบคทีเรียสร้างเอมไซน์ proteolytic ที่บริเวณที่มีการสะสมของเชื้ออยู่ ทำให้ผิวชั้น epidermis สูญเสียความสามารถ หรือความสมบูรณ์ไป ในรายที่เป็นแบบเฉียบพลัน จะเกิดอักเสบขึ้นที่ผิวชั้นนอก โดยที่ไม่มีอาการทางคลินิก ในรายที่เป็นแบบเรื้อรังจะพบร่วมกับ การลอกหลุดของผิวส่วนส้นกีบ (heel erosion) และพบอาการเจ็บขาชัดเจน การวินิจฉัย สามารถทำได้โดยการเพาะเชื้อ หรือการใช้ fluorescent antibody technique ในการวินิจฉัยรอยโรคของ Interdigital dermatitis นั้นมีความคล้ายคลึงกับโรคอื่น ๆ เช่น โรคปากและเท้าเปื่อย, mucosal disease และ malignant catarrhal fever เป็นต้น การรักษา ทำได้โดย การทำแผลที่กีบ การตัดแต่งเนื้อตายตามสมควร การจุ่มกีบด้วย ส่วนผสม 50% ของ anhydrous copper sulfate และ sulfamezathine ส่วนการควบคุมป้องกันโรค ทำได้ด้วยวิธีการจุ่มกีบทุกเดือนด้วย 5% copper sulfate เป็นประจำ

3. Digital dermatitis หรือ hairy wart มีสาเหตุจากเชื้อ Treponema spp. ซึ่งเป็นกลุ่มเชื้อ spirochetes ร่วมกับเชื้อแบคทีเรียกลุ่ม B.nodosus และ /หรือไวรัสกลุ่ม papova virus ทำให้เกิดการอักเสบของผิวหนังส่วน superficial epidermis ส่วนบริเวณซอกกีบ ร่วมกับบริเวณผิวหนังส่วนเหนือ และระหว่างส้นกีบ (heel) หรือผิวหนังที่บริเวณระหว่างนิ้วติ่ง (dew claws) วิการในช่วงระยะแรกคล้ายกับ Interdigital dermatitis วิการของโรค โดยทั่วไป มักพบได้สองแบบ
1. circumscribed erosive (strawberry – like) เป็นเนื้อตายเรียบ มีขอบเขตชัดเจน มีลักษณะคล้ายหน้าตัดของผลสตอเบอร์รี่
2. proliferative lesion (wart like) เป็นเนื้อตายที่มีลักษณะขรุขระ อาจพบขนขึ้นได้ มีลักษณะคล้ายวิการของการเกิดหูด
การวินิจฉัย ทำได้โดยการสังเกตลักษณะเฉพาะของวิการที่พบบริเวณส้นกีบ ร่วมกับโคที่เป็นโรคนี้จะแสดงความเจ็บปวด และมีกลิ่นเหม็นเฉพาะตัว มักพบได้ที่ขาหลังการรักษา ไม่มีการรักษาโดยเฉพาะ สามารถทำการรักษาได้ตามอาการ เช่น การปาด ตกแต่งทำแผล การจุ่มกีบ การควบคุมความสะอาด และลดความเปียกชื้นของพื้นคอก เป็นต้น การจุ่มกีบ ใช้เพื่อการรักษา และการควบคุมป้องกันโรคกีบที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อของบริเวณปลายกีบ และซอกระหว่างกีบ สามารถออกแบบทำบ่อจุ่มกีบได้ทั้งแบบเฉพาะตัว และรายฝูง สารเคมีที่ใช้ในการจุ่มกีบ ที่นิยมมีสองชนิด ได้แก่
1. ฟอร์มาลีน ความเข้มข้น 3 – 5 % ใช้จุ่มกีบวันละสองครั้ง เป็นเวลาติดต่อกันนาน 2 – 3 วัน และใช้เป็นประจำทุกเดือน หลีกเลี่ยงกับการใช้ร่วมกับกีบที่มีแผลเปิด ควรทำการเปลี่ยนใหม่ทุก ๆ โค 100 ตัว
ฟอร์มาลีนออกฤทธิ์ในการทำลายเชื้อแบคทีเรีย (bacteriocidal) ทำให้กีบมีความแข็ง สามารถออกฤทธิ์เป็นระยะเวลายาวนานแม้จะปนเปื้อนด้วยสารอินทรีย์ต่าง ๆ และมีราคาถูก แต่อย่างไรก็ตาม ควรระมัดระวังในการใช้เนื่องจากสามารถเกิดการระคายเคืองเนื้อเยื่อ โดยเฉพาะส่วนที่สูงมากกว่าไรกีบ และจากความเข้มข้น และเวลาที่ใช้จุ่มแช่กีบ นอกจากนี้ควรใช้ในพื้นที่ที่สามารถระบายอากาศได้ดี และหลีกเลี่ยงพื้นที่ก่อนเข้าโรงรีดนม
2. จุนสี (copper sulfate) ความเข้มข้น 7 – 10 % โดยที่จุนสีที่ใช้นั้นมีข้อเสียประกอบด้วย สามารถเสื่อมฤทธิ์ได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อปนเปื้อนกับสารอินทรีย์ เช่น มูลโค ดิน หรือโคลนที่ติดมากับกีบโค นอกจากนี้ ยังมีราคาแพงมากกว่าฟอร์มาลีนอีกด้วย

ขอขอบคุณข้อมูลจากสัตวแพทยสภา

เทคนิค 4-3-12 (สี่สามสิบสอง) เพื่อผลิตลูกโคให้ได้ปีละตัว

2010-04-22T02:55:00.000-07:00

การเลี้ยงโคเพื่อให้ได้มาซึ่งกำไรสูงสุดขึ้นอยู่กับว่ารายได้จากการขายผลผลิตหักลบต้นทุนในการผลิตทั้งหมด หากออกมามากนั้นแสดงว่าผู้เลี้ยงได้กำไรมากนั้นเอง (กำไร= รายได้- ต้นทุน) โดยที่รายได้หมายถึง จำนวนผลผลิตคูณด้วยราคาต่อหน่วย (รายได้ = จำนวนผลผลิต x ราคา)หากเป็นโคเนื้อผลผลิตจะหมายถึงปริมาณการลูกโค น้ำหนัก,จำนวนโคขุน ในโคนมหมายถึงปริมาณน้ำนมที่รีดได้แล้วนำไปขายนั่นเอง ที่กระทบต่อการให้ผลผลิต ได้แก่พันธุกรรมกับสิ่งแวดล้อม ซึ่งเขียนเป็นสมการได้ว่า P=G+E หมายความว่า ปริมาณผลผลิต (production)เท่ากับกรรมพันธุ์ (genetic)บวกกับปัจจัยสิ่งแวดล้อม (environment) เช่นอาหาร การจัดการ โรค และอื่นๆ

การสร้างผลผลิตให้มากและมีคุณภาพคือปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ธุรกิจฟาร์มมีกำไร จุดเริ่มต้นนั้นคือการมีลูกโคคลอดออกมานั้นเองถ้าโคเนื้อก็จะได้ขายลูกโคหรือโคขุน ในโคนมก็จะได้รีดนมแม่โคขายต่อไปตามที่กล่าวมาแล้ว ดังนี้น จึงเป็นที่มาของดัชนีการวัดประสิทธิภาพการผลิตในโคที่สำคัญอย่างหนึ่งคือ ดัชนีชี้วัดcalving interval หมายถึงการช่วงห่างของการตกลูกหนึ่งครั้ง โดยทั่วไปเป้าหมายที่กำหนดเท่ากับระยะเวลา 12 เดือนหรือ 1 ปี ซึ่งก็เชื่อว่าเกษตรกรทุกท่านมีเป้าหมายในใจตามนี้อยู่แล้ว คืออยากให้แม่โคผสมติดง่าย มีลูกถี่ๆ แต่จะทำอย่างไรจึงจะทำได้ตามเป้าหมายที่ตั้งใจไว้ ผมมีแนวความคิดซึ่งจะเป็นหลักการเพื่อเกิดมโนภาพและระลึกถึงเป้าหมายอยู่เสมอว่าถึงเวลาที่ท่านควรทำอะไรบ้าง ตามแนวคิด 4-3-12 TM ซึ่งมีความหมายดังนี้ครับ

3 ตัวแรกคือ สามวัน

3 ตัวที่สองคือ สามสิบวัน

3 ตัวที่สามคือ สามเดือน

3 ตัวที่สี่คือ สามปี

เป้าหมายที่ตั้งใว้ใน 3 แต่ละตัวคือ

1- 3 วัน แม่โคแรกคลอดภายในสามวันแรกต้องมีสุขภาพแข็งแรงไม่เจ็บป่วยหลังคลอด เหตุผลที่ต้องระวังในช่วงนี้เพราะแม่โคหลังจากคลอดลูกมีโอกาสป่วยด้วยสาเหตุต่างๆมากมาย เช่นการคลอดยาก การช่วยคลอด หรือแม้แต่การคลอดปกติแม่โคย่อมมีการการบอบช้ำอยู่แล้วจะมากหรือน้อยเท่านั้นเองย่อมเป็นสาเหตุให้แม่โคป่วย เบื่ออาหาร แล้วก็มีโรคแทรกซ้อนตามมา การเกิดรกค้างเป็นปัจจัยเริ่มต้นของปัญหาหลายๆอย่างตามมา เช่นหากมีการล้วงปลดรกแล้วทำไม่ชำนาญยิ่งทำให้มดลูกบอบช้ำ เลือดตกภายใน แทนที่จะแก้ปัญหากลับเป็นการเพิ่มปัญหาซะอีก วัวที่รกค้างมีโอกาสที่จะเกิดปัญหามดลูกอักเสบตามมาสูงกว่าวัวที่รกไม่ค้าง ปัญหามดลูกอักเสบจะสัมพันธ์กับปัญหาการไม่เป็นสัด การผสมติดยาก ปัญหาตามมาอีกเพียบ การขาดแคลเซียมหลังคลอดเนื่องจากแม่โคต้องเสียแคลเซียมไปกับการสร้างน้ำนมให้ลูก หากร่างกายซะสมไว้น้อยหรือดูดซึมออกมาใช้ประโยชน์ไม่พอกับที่เสียไปจะทำให้ ร่างกายจะสลายแคลเซียมจากกระดูกมาใช้ส่งผลให้แม่โคล้ม ไม่มีแรงลุก ถ้าให้แคลเซียมทันก็ไม่เป็นไร ถ้าให้ไม่ทันก็อาจเสียวัวไป นอกจากนี้วัวที่ขาดแคลเซียมยังอาจทำให้กล้ามเนื้อมดลูกหย่อน วัวที่เบ่งมากๆ อาจเกิดมดลูกทะลักออกมาได้ต้องแก้ปัญหามดลูกทะลักอีก นอกจากนั้นภาวะที่ร่างกายแม่โคภายหลังการคลอดย่อมมีความเครียด ทำให้ภูมิคุ้มกันในร่างกายลดต่ำลงกว่าในช่วงอุ้มท้องทำให้มีโอกาศเกิดโรคติดเชื้อต่างๆได้ง่ายในช่วงนี้ โรคเต้านมอักเสบเป็นอีกโรคหนึ่งที่สร้างความสูญเสียอย่างมากโดยเฉพาะในวัวนมที่เจ้าของคาดหวังว่าจะได้ขายน้ำนมจำนวนมากหลังคลอด โดยเฉพาะช่วงสามเดือนแรกที่แม่โคให้นมสูงสุด แม่โคเมื่อครบกำหนดคลอดเต้านมจะสร้างน้ำนมเต็มที่ มีการหลั่งน้ำนมออกมา ซึ่งหากมีการติดเชื้อโรคเข้าไปโดยเฉพาะแม่โคที่อยู่ในคอกพักที่ไม่สะอาดย่อมมีความเสี่ยงต่อการเกิดเต้านมอักเสบตามมาได้ นอกจากนั้นส่วนของลูก หากได้กินนมที่เกิดจากเต้านมอักเสบย่อมไม่ได้รับสารอาหารหรือภูมิคุ้มกันอย่างเต็มที่ ส่งผลต่อการเจริญเติบโตตามมา
จะเห็นว่าด้วยปัจจัยต่างๆนาๆในช่วงหลังคลอดที่มาบรรจบกันทำให้แม่โคเสียงต่อการโรคและปํญหาต่างๆในช่วงนี้ ซึ่งจะส่งผลต่อความสมบูรณ์ของแม่หลังคลอด การกินได้หลังคลอดลดลง การกลับสู่วงจรการเป็นสัดปกติของโคไม่เป็นปกติ หรือช้าออกไป
..................................................................................................................
2- 30 วัน แม่โคคลอดได้สามสิบวันหรือหนึ่งเดือนให้ล้วงตรวจระบบสืบพันธุ์แม่โค ไม่ว่าแม่โคจะมีปัญหาหรือไม่มีปัญหาแรกคลอดตามที่กล่าวในข้อแรก ภายหลังจากคลอดประมาณ 30 หรือ โคหลังคลอดบางตัวอาจแสดงการเป็นสัดรอบแรกในช่วงเวลาใกล้เคียงกับ 30 วันนี้ก็ดีเลย ควรตามหมอมา “เช็คสภาพ” เตรียมความพร้อมสำหรับการผสมอย่างมีประสิทธิภาพในครั้งต่อไป รายการที่ควรให้หมอเช็ค ได้แก่ การเข้าอู่ของมดลูก สภาพภายในมดลูก สภาพมดลูกอักเสบ ขนาดของรังไข่ การเป็นซีส หรือสภาพอื่นๆที่หมอทราบความผิดปกติ สภาพความสมบูรณ์ของร่างกาย เป็นต้น เมื่อรู้ปัญหาเร็วก็ยังพอมีเวลาให้แก้ไขปัญหาดังกล่าวให้หมดไป โดยที่ไม่ต้องเสียเวลารอการมีลูกใหม่ยืดออกไปเรื่อยๆ
..........................................................................................................
3- 3 เดือน ภายหลังคลอดต้องผสมติดตั้งท้อง อย่างที่ผมบอกว่าเราต้องการให้โคมีลูกปีละตัวหรือ 12 เดือนคลอดลูกที คิดจากตัวเลขกลมๆว่าเราเสียเวลาจากการอุ้มท้องของโคแน่ๆ 9 เดือน ดังนั้น 12-9 เดือนเหลือเวลาอยู่ 3 เดือนหรือ 90 วันที่เราต้องจัดการทำอย่างไรก็ได้ที่แม่โคต้องผสมติดในระยะเวลานี้ หลังจาก 90 วันนี้จะไม่ได้ตามเป้าหมายที่วางเอาไว้ ตรงนี้ขึ้นอยู่กับเทคนิคการจับสัด การผสมเทียม อัตราการผสมติด คุณภาพน้ำเชื้อ และอื่นๆ
...............................................................................................................
4- 3 ปี ต้องตั้งเป้าหมายระยะยาวว่าต้องการได้ลูกโค 3 ตัว (เฉลี่ย 12 เดือนต่อตัว)

.................................................................................................................

นี่เป็นหลักคิดง่ายๆเพื่อเตือนให้เราคิดถึงธงที่เราตั้งไว้อยู่เสมอแล้วทุกการกระทำของเรามันจะสอดคล้องเพือบรรลุเป้าหมายโดยอัตโนมัติครับ

ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับโค ( basic information about cattle)

2010-02-03T23:59:00.000-08:00

มารู้จักกับโค

ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับโค

- “โค” มีความหมายเดียวกับ “วัว” Cattle

นิยมใช้คำว่า โค ในภาษาเขียน และใช้วัวในภาษาพูด

- ในทางสัตววิทยา อธิบายความหมายของโคไว้ว่า โคคือสัตว์ มีกระดูกสันหลัง เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม เท้าเป็นกีบคู่ เคี้ยวเอื้อง เขากลวง มีโครโมโซม 60 คู่

- คำจำกัดความของ แพะ แกะ และ กระบือ เหมือนกับของโค เพียงแต่มีโครโมโซมไม่เท่ากัน คือ กระบือ มีโครโมโซม 48 คู่

แพะ มีโครโมโซม 30 คู่

แกะ มีโครโมโซม 27 คู่

- โคมีอยู่ 2 ตระกูล คือตระกูลเมืองร้อน (Bos indicus) และตระกูลเมืองหนาว(Bos taurus) ลักษณะที่แตกต่างเด่นชัดคือ โคตระกูลเมืองร้อนจะมีหนอก (hump) โคตระกูลเมืองหนาวไม่มีหนอก

- ในโลกมีโคประมาณ 1200 ล้านตัว ในประเทศไทยมีโคประมาณ 4.5 ล้านตัว ในจำนวนนี้เป็น

- โคนมในประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นพันธุ์โฮลสไต ฟรีเซียน มีสีขาวดำ ส่วนโคเนื้อส่วนใหญ่มีสีขาวหรือสีครีม ซึ่งมีสายเลือดของพันธุ์บราห์มันและพันธุ์ชาโรเลส์

ร่างกายของโค

- โคมีเฉพาะฟันหน้าด้านล่างจำนวน 4 คู่ ส่วนฟันหน้าด้านบนไม่มีเลย ฟันหน้าด่านล่างที่งอกออกมาครั้งแรกซึ่งเรียกว่าพันน้ำนมจะงอกขึ้นมาครบ 4 คู่ เมื่ออายุประมาณ 1 เดือน และฟันน้ำนม(คู่ที่ 1)จะหลุดแล้วมีพันแท้ขึ้นมาแทนที่ เมื่ออายุประมาณ 2 ปี ฟันแท้คู่ที่ 2 , 3 , 4 จะมีขึ้นมาแทนที่ฟันน้ำนมปีละ 1 คู่ (โดยประมาณ) ดังนั้นจึงสามารถทำนายอายุโคได้โดยดูจากจำนวนคู่ของฟันแท้

- เขาของโคจะยาวขึ้นเรื่อย ๆ ตามอายุ เขาประกอบขึ้นด้วยแร่ธาตุต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งแคลเซียม และฟอสฟอรัส เมื่อแม่โคให้ลูก 1 ตัว แคลเซียมและฟอสฟอรัส ถูกดึงไปใช้ในการสร้างน้ำนมมากช่วงนั้นแคลเซียมและฟอสฟอรัสไม่พอในการเจริญของเขาตามปกติ จึงเกิดรอยคอดเป็นวงแหวน 1 วงต่อการมีลูก 1 ตัว จึงสามารถทำนายจำนวนลูกของแม่โคจากจำนวนวงแหวนที่เขาได้
ในการเลี้ยงโคเป็นการค้า เขามีโทษมากกว่าประโยชน์หลายประการ ผู้เลี้ยงจึงนิยมทำให้โคไม่มีเขาซึ่งทำได้ 2 วิธีคือ ปรับปรุงพันธุ์ไม่ให้โคมีเขา เช่นโคพันธุ์แองกัส หรือทำลายเขาโดยการใช้หัวแร้งเผาไฟจี้เขาลูกโคขณะอายุยังน้อย

- เหนียงคอ(dew lap) เป็นแผ่นหนังใต้คอ โคตระกูลเมืองร้อนจะมีมากกว่าโคตระกูลเมืองหนาว ธรรมชาติสร้างมาเพื่อเพิ่มพื้นที่การระบายความร้อน

- หนอก (hump) ลักษณะเป็นก้อนเนื้อที่มีพังผืดประสานกันเป็นร่างแห หากโคได้รับอาหารเกินความต้องการไขมันจะไปสะสมติดอยู่กับผังผืดในหนอก

- กระเพาะโคต่างกับกระเพาะคนหรือกระเพาะหมูคือ คนหรือหมูเป็นสัตว์กระเพาะเดี่ยว ส่วนโคเป็นสัตว์สี่กระเพาะ

กระเพาะที่ 1 เรียกผ้าขี้ริ้ว (Rumen) เป็นกระเพาะใหญ่สุด ลักษณะเหมือนผ้าขนหนูเก่าๆ

กระเพาะที่ 2 เรียกรังผึ้ง (Recticulum) ลักษณะเป็นหลืบคล้ายๆ รังผึ้ง

กระเพาะที่ 3 เรียกสามสิบกลีบ (Omasum) ลักษณะเป็นกลีบจำนวนมาก (มากกว่า 30 กลีบ)

กระเพาะที่ 4 เรียกว่าไส้เปรียว(Abomasum)ลักษณะและหน้าที่เหมือนของสัตว์กระเพาะเดียว

ขั้นตอนการกินและการใช้ประโยชน์จากอาหาร

โคจะกินหญ้าโดยใช้ลิ้นตวัดต้นหญ้าเข้าปากแล้วใช้ฟันหน้า (ล่าง) กัดต้นหญ้านั้นประกบกับเหงือกบน พร้อมกับเบี่ยงหัวเพื่อดึงต้นหญ้านั้นให้ขาด (ในกรณีที่เป็นหญ้าซึ่งตัดมาให้กิน หรือเป็นอาหารข้น โคจะกินโดยไม่ต้องใช้ลิ้นตวัด) โคจะใช้ฟันกรามเคี้ยวอาหารเพียงเล็กน้อย และคลุกเคล้ากับน้ำลายให้พอเป็นก้อน แล้วก็กลืนผ่านหลอดอาหารลงไปสู่กระเพาะ rumen ในขณะนั้นโคก็จะกัดกินหญ้าคำต่อๆ ไปเรื่อยๆ

เมื่อโคหยุดพักจากการกินหรือกินอาหารหมดแล้ว rumen จะบีบต้นหญ้าขึ้นมาที่ reticulum แล้ว reticulum จะปั้นหญ้าให้เป็นก้อนขนาดเท่าไข่ไก่เรียกว่า bolus และบีบดันก้อนหญ้านี้ขึ้นมาในปากเพื่อเคี้ยวให้ละเอียดอีกทีหนึ่ง เรียกขบวนการนี้ว่าการเคี้ยวเอื้อง (rumination) หญ้าที่เคี้ยวเอื้องแล้วจะถูกส่งกลับมาหมักย่อยใน rumen อีกครั้งหนึ่ง การหมักย่อยนี้เป็นขบวนการที่จุลินทรีย์นำเอาธาตุอาหารบางอย่างจากอาหารที่โคกินเข้าไป (ซึ่งส่วนใหญ่สัตว์ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้โดยตรง) มาสร้างเซลล์ของตัวจุลินทรีย์เองในขณะเดียวกันก็เกิดผลพลอยได้คือ Volatile fatty acid ขึ้นมาซึ่งสัตว์สามารถดูดซึมผ่านผนังกระเพาะไปใช้ประโยชน์ได้

อาหารที่ถูกหมักย่อยแล้วระยะหนึ่งจะออกจาก rumen ผ่าน reticulum เข้าไปยัง omasum ในระหว่างการเดินทางของอาหารนี้ก็จะเกิดการหมักย่อยและการดูดซึมไปด้วย จนกระทั่งอาหารผ่านเข้าไปใน abomasm ซึ่งมีสภาพเป็นกรดอย่างแรง จุลินทรีย์ที่ติดไปกับอาหารก็จะตายและถูกน้ำย่อยในกระเพาะส่วนนี้ย่อย และดูดซึมเป็นประโยชน์แก่ร่างกายของสัตว์ ขณะเดียวกันอาหารที่หลงเหลือจากการหมักย่อยโดยจุลินทรีย์เมื่อเข้ามาถึง abomasm ก็จะถูกน้ำย่อยในกระเพาะส่วนนี้ย่อยเช่นกัน

อาหารที่ออกจากระเพาะจะผ่านต่อไปยังลำไส้เล็ก ลำไสใหญ่ ซึ่งมีการย่อยและดูดซึมเช่นกัน และในที่สุดกากอาหารที่เหลือจะถูกส่วนปลายของลำไส้ใหญ่ (Colon) ดูดน้ำออกจำนวนมาก และขับออกมาเป็นอุจจาระ
- เต้านมและหัวนม โคมีนม 4 เต้าและมีหัวนมเต้าละ 1 หัว น้ำนมของโคออกจากหัวนมเป็นรูเดียวต่อหัว ต่างกับของคนซึ่งออกมาเป็นผักบัว

อาหารของโค

หญ้า ฟาง ต้นข้าวโพด เป็นอาหารประเภทที่เรียกว่าอาหารหยาบ(Roughage) เพราะมีความหยาบหรือมีเยื่อใยสูงนั่นเอง ในธรรมชาติโคกินอาหารหยาบจนอิ่มก็เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย แต่ในปัจจุบันต้องการให้โคเติบโตอย่างรวดเร็ว อาหารหยาบอย่างเดียวไม่เป็นการเพียงพอจึงต้องให้อาหารที่มีคุณค่าทางอาหารสูงที่เรียกว่าอาหารข้น (Concentrate) ร่วมไปกับอาหารหยาบด้วย อาหารข้นเป็นส่วนผสมของวัตถุดิบหลายๆ อย่างเช่น รำ กากปาล์ม ข้าวโพด มันสำปะหลัง เป็นต้น และที่น่าสนใจคือ สามารถใช้ปุ๋ยยูเรียผสมลงในอาหารข้นเพื่อเป็นแหล่งโปรตีนได้ โคไม่ได้ใช้ยูเรียนนี้โดยตรง แต่จุลินทรีย์ในกระเพาะโคเป็นตัวที่เปลี่ยนไนโตรเจนจากยูเรียให้เป็นโปรตีนอีกต่อหนึ่ง
วิวัฒนาการด้านอาหารโคขณะนี้ก้าวหน้ามากขึ้น ได้มีการนำเอาหารหยาบกับอาหารข้นมาผสมรวมกันเรียกว่าอาหาร ที เอ็ม อาร์ ( Total Mixed Ration) ทำให้สะดวกและประหยัดแรงงานในการเลี้ยงโคและทำให้โคเติบโตอย่างรวดเร็ว
การผสมพันธุ์และการเลี้ยงดู

การที่ไข่ในรังไข่ของโคตัวเมียสุก จะเกิดฮอร์โมนเอสโตรเจน(Estrogen)ขึ้นมาก ทำให้โคตัวเมียแสดงอาการกระวนกระวาย น้ำเมือกไหลออกมาทางช่องคลอด และพร้อมที่จะให้ตัวผู้ผสมพันธุ์ซึ่งเรียกพฤติกรรมนี้ว่า การเป็นสัด (Heat หรือ Estrus) ลูกโคเพศเมียที่สมบูรณ์จะเป็นสัดตั้งแต่อายุได้ประมาณ 12 เดือน แต่ควรจะปล่อยผ่านไปก่อน จนกระทั่งอายุ 14-15 เดือน จึงจะอนุญาตให้ผสมพันธุ์ได้ การเป็นสัดแต่ละครั้งจะกินเวลาประมาณ 18 ชั่วโมง หากได้รับการผสมพันธุ์จากตัวผู้ แต่ผสมไม่ติด โคจะกลับสัดและยอมให้ตัวผู้ผสมอีกครั้งใน 21 วัน ข้างหน้า แต่ถ้าผสมติดโคก็จะไม่เป็นสัดและไม่ยอมให้ตัวผู้ผสมพันธุ์อีกเลย โคจะตั้งท้อง 280-290 วัน โดยปกติโคจะคลอดลูกเองโดยไม่ต้องช่วยเหลือท่าปกติของลูกโคขณะคลอดคือโผล่ขาหน้าออกมาก่อนตามด้วย จมูก หัว และลำตัว ตามลำดับ เมื่อลูกโคหล่นถึงพื้น แม่จะเลียลูกจนแห้ง อีกประมาณ 30 นาที ต่อมาลูกโคก็จะยืนได้ และหาดูดนมแม่ทันที นมที่ได้ใน 36 ชั่วโมงแรกหลังคลอดเรียกว่านมน้ำเหลือง (Colostrum) เพราะมีสีเหลืองกว่านมปกติ มียาปฏิชีวนะตามธรรมชาติที่ช่วยป้องกันโรค ป้องกันลูกโคท้องเสีย แต่นมนี้ไม่ควรให้สัตว์ที่โตแล้วหรือคนบริโภค เพราะไม่สามารถดูดซึมได้ และอาจจะทำให้ท้องเสีย

ในโคนมจะแยกลูกโคออกจากแม่ตั้งแต่วันแรกหลังคลอด แล้วแยกเลี้ยงต่างหาก แต่ในโคเนื้อจะให้ลูกอยู่กับแม่ไปจนอายุได้ประมาณ 7 เดือน จึงแยกลูกออกมา เรียกว่า การหย่านม (Weaning) แม่โคที่ดีควรเป็นสัดหลังคลอดได้ไม่เกิน 60 วัน ฉะนั้นในขณะที่หย่านมลูกนอกท้อง ลูกในท้องจะมีอายุได้ 4-5 เดือน ซึ่งจะทำให้แม่โคตัวนั้นให้ลูกได้ปีละ 1 ตัว

แม่โคจะให้ลูกได้จนอายุประมาณ 18-20 ปี โคมีอายุยืนได้ถึง 40 ปี ซึ่งอาจจะเทียบได้กับคนอายุ 100 ปี

การเลี้ยงโคเป็นอาชีพ

แบ่งได้เป็น 2 รูปแบบ

1. เลี้ยงแม่โคเพื่อผลิตลูกขาย (Cow-Calf) เป็นอาชีพที่มั่นคงไม่เสี่ยงต่อการตลาด แต่ต้องใช้เวลายาวนานจึงจะคืนทุนและต้องใช้พื้นที่มาก

2. เลี้ยงโคขุน (Feed lot) คือซื้อลูกโคมาเลี้ยงด้วยอาหารอย่างดีเพียงระยะเวลาสั้นๆ ก็ส่งขายเป็นโคเนื้อได้ รูปแบบนี้เงินหมุนเร็ว ใช้พื้นที่น้อย แต่เสี่ยงต่อการขึ้นลงของราคาและต้องตื่นตัวอยู่เสมอ

เนื้อโค (Beef)

โคเมื่อขุนเสร็จแล้วจะได้น้ำหนักประมาณ 500 กิโลกรัม เมื่ออายุประมาณ 18-20 เดือน เมื่อนำส่งโรงฆ่าสัตว์ที่มาตราฐาน จะมีกรรมวิธีในการเอาหนัง เครื่องใน หัว แข้ง ออก เหลือเฉพาะเนื้อกับกระดูกเรียกว่า ซาก (Carcass) ซึ่งจะได้ซากประมาณ 60% ของน้ำหนักมีชีวิตก่อนฆ่า นำซากที่ได้แช่บ่มไว้ในห้องเย็น 30 เซลเซียส เป็นเวลา 14 วัน แล้วนำมาตัดเป็นชิ้นส่วนย่อยๆ แต่ละชิ้นส่วนจะมีราคาต่างกันและเหมาะสำหรับการประกอบอาหารต่างๆ กัน เนื้อสันใน (Tender loin) เป็นเนื้อที่นุ่มที่สุด รองลงมาคือเนื้อสันนอก (Sir loin) ถ้าตัดชิ้นเนื้อให้มีสันในอยู่ด้วยกันกับสันนอก ตรงกลางมีกระดูกรูปตัวที ชิ้นเนื้อนี้เรียกว่า T-bone steak ซึ่งเป็นเนื้อสเต็กที่นิยมมากที่สุด สเต็กที่มีเฉพาะสันนอกติดอยู่กับกระดูกซี่โครงเรียกว่า Rib stack เนื้อสะโพก (Rump และ Round) ก็เป็นเนื้อที่ดีเหมาะสำหรับผัดหรือแกง เนื้อเสือร้องไห้และเนื้อพื้นท้องเป็นเนื้อที่มีมันติดมาก แต่ค่อนข้างเหนียวจึงเหมาะสำหรับย่างหรือทำเนื้อย่างน้ำตกสำหรับคอเหล้า ส่วนเนื้อน่องและเนื้อไหล่จะมีเอ็นอยู่ด้วยจึงเหมาะสำหรับทำเนื้อตุ๋น

หลายคนไม่บริโภคเนื้อโคเพราะมีประสบการณ์สมัยดั่งเดิมว่าเนื้อโคเหนียวและมีกลิ่นแรง แต่ถ้าท่านได้ทดลองลิ้มรสเนื้อโคขุนที่ผ่านกรรมวิธีต่างๆ อย่างถูกต้องแล้ว รับรองว่าจะติดใจไปอีกนาน

ที่มา โดย ศ.ปรารถนา พฤกษะศรี

ปัญหาหลังคลอด ปัญหาสุขภาพโคประจำฤดูหนาว

2009-09-05T07:09:00.000-07:00

เข้าสู่ช่วงหน้าหนาวแล้วครับ สำหรับชาววัวคงมีความสุขนะครับช่วงนี้เพราะปัญหาโรคคงไม่เยอะมากเหมือนช่วงหน้าฝน นอกจากนั้นแล้วช่วงนี้อากาศเย็นสบายโคจะแสดงอาการเป็นสัดชัดเจน ไม่เครียด และมีการผสมติดทีดีในช่วงนี้ เมื่อโคผสมติดดีในช่วงนี้(กันยายน-กุมภาพันธ์) เราก็จะได้รับข่าวดีคือโคจะไปคลอดอีกทีเดือนกรกฎาคม-ธันวาคม บางฟาร์มถึงกับมีการจัดการผสมแบบตามฤดูการ(seasonal breeding) คือเหนี่ยวนำโคทั้งฝูงให้เป็นสัดพร้อมๆกันในฤดูหนาวแล้วทำการผสม เป้าหมายเพื่อให้มีอัตรากาผสมติดที่ดีอย่างที่ว่ามาแล้วครับ เมื่อมีโคที่มีกำหนดคลอดจำนวนมากในหน้าหนาวนี้ อย่าได้ประมาทนะครับ ปัญหาสุขภาพในหน้านี้ก็คือปัญหาที่ตามมาหลังจากการคลอดหรือตั้งแต่ก่อนคลอดเลย เช่นเกิดโคแท้งขึ้นครับ มีปัญหาอะไรบ้างในโคหลังจากการคลอดมาดูกันครับ

· ปัญหาคลอดยาก (Distocia) เมื่อมีจำนวนโคที่คลอดมากในช่วงนี้ก็ย่อมจะมีโอกาศที่จะเจอปัญหาการคลอดยากมากในช่วงหน้านี้ตามไปด้วยครับ
เจ้าของควรไปเช็คกำหนดคลอดของแม่วัวดีๆครับเมื่อรู้ว่าจะคลอดวันไหนจะได้หมั่นสังเกตอาการ หากมีการคลอดแล้วมีปัญหาจะได้ช่วยเหลือได้ทันท่วงทีครับ

· ปัญหารกค้าง (Retain placenta)ลักษณะของรกในโคจะต่างจากสัตว์อื่นที่จะติดแน่นกับส่วนของมดลูกแม่มากกว่าสัตว์อื่นจึงมีโอกาสที่หลังจากคลอดแล้วรกจะขับออกมาไม่ได้ หรือไม่หมดครับ หากเกิดรกค้างปัญหาที่จะตามมาคือมักจะมีโอกาศสูงที่จะติดเชื้อเข้าไปในมดลูก เกิดมดลูกอักเสบ โคปวดมดลูกไม่กินอาหาร หลังจากโคคลอดแล้วควรนำโคไปใว้ในที่สะอาด แห้งเพื่อลดโอกาศการติดเชื่อผ่านสายรกเข้าไปในมดลูก หากต้องทำการล้วงรกต้องทำด้วยความสะอาดฆ่าเชื้อและปลิดรกออกจากมดลูกโดยเกิดความเสียหายต่อมดลูกน้อยที่สุด หลังจากนั้นควรใช้ยาปฏิชีวนะชนิดเหน็บสอดเข้าไปในมดลูกเพื่อควบคุมการติดเชื้อ
· ปัญหามดลูกทะลัก (Uterine prolapse) ปัญหามดลูกทะลักพบไม่บ่อยนักส่วนใหญ่พบในโคที่อายุมากแล้ว หรือมีประวัติการเกิดในท้องก่อนมาแล้ว การขาดแคลเซียมหลังคลอดหรือโรคไข้นมที่เราเรียกกันก็มีส่วนทำให้เกิดมดลูกทะลักได้เพราะจะทำให้กล้ามเนื้อมดลูกหย่อนตัว ดังนั้นผู้ทำการรักษามดลูกทะลักควรต้องวินิจฉัยรักษาอาการว่ามีภาวะขาดแคลเซียมร่วมด้วยหรือไม่ เมื่อเจ้าของเห็นว่าวัวมีมดลูกทะลักหากวัวอยู่ในท่านอนไม่ลุกให้หากระสอบพลาสติกปูรองมดลูกเพื่อลดการติดเชื้อโรค หากไล่ลุกขึ้นได้ควรนำไปผูกไว้ในที่แห้งสะอาดแล้วรีบแจ้งหมอมาทำการรักษาโดยด่วน

· ปัญหาล้มไม่ลุกหลังคลอด (Post parturient paresis)บ่อยครั้งที่พบปัญหาว่าแม่วัวคลอดมาแล้วลุกไม่ขึ้น พบได้ตั้งแต่วันแรกหลังคลอด จนถึงสองอาทิตย์แรก กลุ่มอาการล้มไม่ลุกในวัวแรกคลอดมีหลายสาเหตุ ที่พบได้บ่อยๆ เช่นการขาดแคลเซียม หรือไข้น้ำนม (Milk fever) หรือเกิดจากเส้นประสาทบริเวณเชิงกราน-ขาหลังของโคถูกกดทับเป็นเวลานานๆ เช่นแม่โคนอนเบ่งลูกอยู่ในท่านอนนานๆ ลูกโคมีขนาดตัวใหญ่ซึ่งจะไปเบียดทับเส้นประสาทที่เชิงกรานของแม่ มีอาการชาที่ขาหลัง ทำให้แม่โคลุกไม่ได้ หรือลุกขึ้นได้แต่เดินไม่ปกติแล้วสุดท้ายก็ล้มลงอีก

· ปัญหาอื่นๆ เช่น เบื่ออาหาร หลังคลอด ปวดมดลุก มดลูกอักเสบ กระเพาะพลิก (displace abomasums) คีโตซีส (ketosis)

โคคลอดยาก เนื่องจากขาลูกพับข้างหนึ่งทำให้ลูกติดอยู่ในช่องเชิงกรานอยู่นาน

ประมวลภาพการสัมนาการอมรมเชิงปฎิบัติการในการจัดการปัญหาด้านอาหารในฟาร์มโคนม

2009-07-11T06:04:00.000-07:00

เมื่อวันเสาร์ที่ 11 กรกฎาคม 2552 ที่ผ่านมาได้มีการสัมมนาการอบรมเชิงปฏิบัติการในการจัดการปัญหาด้านอาหารในโคนม
โดยโรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน และหนองโพ ภาควิชาคลีนิกสัตว์ใหญ่และสัตว์ป่า คณะสัตวแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ร่วมกับ ชมรมสัตวแพทย์ผู้ประกอบการด้านโคนม

เริ่มจากการบรรยายในหัวข้อ Nutrition related problems (health,production,and reproduction) in dairy cows โดย ผศ.น.สพ.ดร.พิพัฒน์ อรุณวิภาส

มีการตอบคำถามข้อสงสัย

หลังจากนั้นเป็นการบรรยายในหัวข้อ The feeding of cows
โดย Dr. Thomas Schonewille จากมหาวิทยาลัยอูเทรค ประเทศเนเธอร์แลนด์

หลังจากได้รับความรู้กันมาในภาคเช้า ช่วงบ่ายมีการเข้าไปศึกษาสภาพปัญหาจริงๆในฟาร์ม

ทุกคนกำลังตั้งใจฟังเจ้าของฟาร์มให้ข้อมูล

Dr. โทมัสกำลังตรวจสอบคุณภาพของอาหาร TMR

หลังจากนั้นกลับเข้ามาเพื่อระดมความคิดในการแก้ปัญหาซึ่งจะได้นำไปแก้ไขปัญหาได้อย่างถูกต้อง

โครงการดีๆแบบนี้ถ้าครั้งหน้ามีการจัดอีกจะรีบนำมาบอกครับ

การใช้อัลตราซาวด์( Ultrasound) ตรวจระบบสืบพันธุ์ในโค

2009-06-07T10:09:00.000-07:00

เทคโนโลยีใหม่ในวงการวัว

2009-05-27T07:54:00.000-07:00

เป็นข้อมูลจากต่างประเทศครับ มาจากเวปไซต์ของเมืองนอกเป็นบริษัทที่ให้บริการเกี่ยวกับการจัดการฟาร์ม การพัฒนาโปรแกรมในฟาร์ม
ล่าสุดกำลังผลิตโปรแกรมที่สามารถแปรผลบอกมาเป็นกราฟเลยครับว่าวัวตัวนี้มีการเคลื่อนไหว หรือเดินมากผิดปกติ ซึ่งอาจแสดงว่าวัวกำลังจะเป็นสัด (วัวตัวขวามือ)

หรือ บอกได้ว่าวัวตัวไหนที่มีอุณหภูมิร่างกายสูงหรือต่ำกว่าปกติ เช่น 105 องศา (วัวตัวซ้ายมือ) โดยข้อมูลจะถูกบันทึกไว้ในก้อนแคปซูลที่กรอกไว้ในท้องวัว แล้วเชื่อมต่อกับระบบคอมพิวเตอร์ น่าสนใจและติดตามมากๆครับ

โรคและความผิดปกติในโค :โคป่วย ดูอย่างไร

2009-05-23T11:54:00.000-07:00

ปัญหากระเพาะแท้เคลื่อนที่ผิดตำแหน่ง(Displacement of the abomasum)

2009-05-16T08:19:00.000-07:00

ปัญหากระเพาะแท้เคลื่อนที่ผิดตําแหน่ง(displacement of the abomasum) ในโคนมส่วนใหญ่ พบการเคลื่อนที่ผิดตําแหน่งไปทางซ้ายมากกว่าด้านขวา โดยพบอุบัติการณ์การเกิดสูงในแม่โครีดนมในระยะ 2 เดือนหลังคลอด การแก้ไขทางศัลยกรรมให้ผลทางการรักษาดีกว่าการรักษาทางอายุรกรรม (Radostitis, 2000) ใน ประเทศไทยมีรายงานโรคนี้ในภาคกลางในงานบริการสุขภาพโคนมโรงพยาบาลโคนมองค์การส่งเสริมกิจการโคนม แห่งประเทศไทย พบว่าการจัดการด้านอาหารที่ไม่เหมาะสมจะทําให้โคมีปัญหาสุขภาพ ได้โดยเฉพาะโคที่ให้ผลผลิตสูง เช่นโรคไข้นํ้านม คีโตซีส กรดในกระเพาะหมัก และกระเพาะแท้เคลื่อนที่ผิดตําแหน่ง ซึ่งทุกโรคล้วนนําความสูญเสียให้แก่การผลิตโคนมที่เห็นชัดเจนคือนํ้านมลด ในรายเป็นรุนแรงอาจมีผลทําให้ประ สิทธิภาพการสืบพันธุ์ตํ่าลงและบางรายต้องคัดออกจากฝูง และมีรายงานว่าโคที่เป็นโรคคีโตซีสมีความเสี่ยงต่อการ เป็นโรคกระเพาะแท้เคลื่อนที่ผิดตําแหน่งมากกว่าปัญหาสุขภาพอื่นๆในระยะคลอดลูก

อาการของโคนมที่เกิดโรคนี้คือกินอาหารลดลงโดยเฉพาะอาหารข้น ปริมาณนํ้านมลดลง30 – 50% มี อาการซึมและมีภาวะขาดนํ้ าร่วมด้วย แต่อุณหภูมิร่างกาย อัตราการเต้นของหัวใจ อัตราการหายใจอยู่ในระดับปกติ นอกจากนี้ยังพบอีกว่าถ้าเกิดกระเพาะแท้เคลื่อนผิดตําแหน่งไปทางซ้าย อาการที่แสดงออกมักไม่รุนแรงซึ่งพบว่า ระยะแรก

จะแสดงอาการคล้ายกับโคที่ป่วยเป็นโรคคีโตซีสเรื้อรังคือ ซึม กินอาหารลดลง นํ้านมลดลงเล็กน้อย ถ่ายเหลวขึ้น การทํางานของกระเพาะหมักลดลงแต่ถ้าไม่ได้รับการแก้ไขจะแสดงอาการรุนแรงขึ้นคือหยุดกินอาหาร หยุดให้นํ้านม กระเพาะหมักหยุดทํางาน หัวใจเต้นเร็วขึ้น (80 –100 ครั้ง/นาที) มักจะแสดงสภาวะขาดนํ้า เคี้ยวฟัน แสดงอาการเจ็บในช่องท้อง ถ่ายอุจจาระเหลวตอนแรกและระยะท้ายแข็งและไม่ถ่ายอุจจาระ ซึ่งอาการที่กล่าวมานี้ มักจะพบในรายรุนแรงเฉียบพลันที่เกิดจากการเคลื่อนตัวของกระเพาะแท้ไปทางขวา ที่เป็นเช่นนี้เพราะว่าถ้า กระเพาะแท้เคลื่อนไปทางซ้ายจะไม่เกิดอาการบิดหมุนทํ าให้ยังมีการเคลื่อนตัวของอาหารได้ แต่ถ้ากระเพาะแท้เคลื่อนไปทางขวาจะมีโอกาสเกิดการบิดหมุนและปิดกั้นการเคลื่อนตัวของอาหารในทางเดินอาหารทําให้มีอันตราย และมีการถ่ายอุจจาระน้อยหรือไม่ถ่ายเลย ซึ่งถ้าปล่อยไว้เช่นนี้หลายๆวัน โอกาสที่รอยพับหรือบริเวณที่เกิดการบิดหมุนของกระเพาะแท้จะเกิดการฉีกขาดและทําให้เกิดติดเชื้อในช่องท้องตามมาได้ จะทําให้ไม่ประสบความสําเร็จในการรักษา และนอกจากนี้พบว่าร่างกายสัตว์จะเกิดภาวะขาดนํ้า มีภาวะด่างในเลือดการตรวจทางเคมีในเลือดพบว่า ระดับคลอไรด์แคลเซียมและโปแตสเซียมลดตํ่ากว่าปกติ แต่ไบคาร์บอเนตสูงขึ้น

ลักษณะที่ของการเกิดกระเพาะแท้เคลื่อน หรือ กระเพาะบิดในโคนม ด้านซ้าย บริเวณช่องท้องจากกลางลำตัวจนถึงซี่โครงซี่สุดท้ายมีการขยายใหญ่เนื่องจากกระเพาะแท้ที่เคลื่อนมาผิดตำแหน่ง

กระเพาะแท้เคลื่อน หรือกระเพาะบิด หรือกระเพาะพลิก ด้านซ้ายโคมักจะนอน ร่างกายแสดงอาการขาดน้ำ

บทความโดย

เชี่ยวชาญ กระจ่างโพธิ์1 สุณีรัตน์ เอี่ยมละมัย1 และ ภาสวัฒน์ รุ่งเรือง2
Chiewchan Krajangpo1 Suneerat Aiumlamai1 and Passawat Roungreaug2

ผลการใช้ยาอ็อกซี่เตตราซัยคลินในมดลูกภายหลังการผสมต่ออัตราการผสมติด

2009-05-16T08:04:00.000-07:00

ผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง อ็อกซี่เตตรซัยคลิน

ผลการใช้ยาอ็อกซี่เตตราซัยคลินในมดลูกแม่โคนมลูกผสมไทยโฮลสไตน์ ที่มีปัญหาผสมซํ้าเกิน 3 ครั้งขึ้นไป (4- 15 ครั้ง) จํานวน 68 ตัว ภายหลังการผสมเทียมเป็นเวลา 24 ชั่วโมง ใส่ยาอ็อกซี่เตตราซัยคลินสําหรับ ฉีดขนาด 50 มิลลิกรัมต่อ 1 ซีซี ด้วยจํานวน 20ซีซี โดยใช้ปืนฉีดนํ้าเชื้อ เข้าภายในมดลูก (Intra-uterine Infusion) สําหรับกลุ่มควบคุมที่ประกอบด้วยแม่โคนมลูกผสมไทยโฮลสไตน์ ซึ่งมีปัญหาผสมซํ้าเกิน 3 ครั้งขึนไป (4- 14 ครั้ง) จํานวน 60 ตัว เมื่อแสดงอาการเป็นสัด ได้รับการผสมเทียม แต่ไม่ได้รับการรักษาด้วยการใส่ยาอ็อกซี่เตตราซัยคลินเข้าในมดลูก (Intra-uterine Infusion) และแม่โคทั้ง 2กลุ่มได้รับการตรวจการเป็นสัดตลอดจนการตั้งท้อง ภายใน 21-60 วันหลังการผสม พบว่าในกลุ่มแม่โคที่ได้รับการรักษาด้วยวิธีนี้ มีอัตราการผสมติดสูงเท่ากับ 63.24%(43/68) แต่แม่โคนมในกลุ่มควบคุมมีอัตราการผสมติดเพียง28.33% (17/60) เมื่อเปรียบเทียบอัตราการผสมติดของกลุ่มแม่โคนมที่ได้รับการรักษาด้วยการใช้ยาอ็อกซี่เตตราซัยคลินใส่ภายในมดลูก (Uterine Infusion) กับอัตราการผสมติดของกลุ่มควบคุม ด้วยวิธี Chi-square analysis พบว่ามีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติอย่างยิ่ง (P<0.01) (63.24% VS 28.33% ตามลํ าดับ)

คํ าสํ าคัญ : อ็อกซีเตตราซัยคลิน การใช้ยาในมดลูก อัตราการผสมติด ปัญหาผสมซํ้ า

งานวิจัยจาก
อรุณ จันทร์กระจ่าง1 กัลยา เก่งวิกย์กรรม* 2 ไกรวรรณ หงษ์ยันตรชัย1

วัวกินถุงพลาสติก จะมีอาการอย่างไรครับ แก้ไขอย่างไรครับ

2009-05-10T02:45:00.001-07:00

ถาม วัวกินถุงพลาสติก หรือ กินอาหารที่มีเชื้อรา จะมีอาการอย่างไรครับแตกต่างกันอย่างไร แล้วจะรักษาอย่างไรครับ ขอผู้รู้ช่วยบอกด้วยครับ ขอบคุณร่วงหน้าครับ

ตอบ ขึ้นอยุ่กับว่ากินไปมากขนาดไหน ถ้าไม่มากอาจไม่เห็นอาการผิดปกติอะไร ถ้ามากขนาดที่จับตัวเป็นก้อนได้แล้วอุดตัน ทางเดินอาหารก็จะทำให้เป็นอาการเช่น ท้องอืด ท้องใหญ่ผิดปกติ หรือท้องเสีย โคมักจะชอบนอน(เพราะปวดท้อง) ผอมลง ร่างกายขาดน้ำ
การรักษาตามอาการ ท้องอืดต้องให้ยาที่กระตุ้นการบีบตัวของกระเพาะอาหาร และหลั่งน้ำย่อย เช่น เอปาเกน หรือ ท้องเสียก็ให้ยาที่ลดการบีบตัวของลำไส้ครับเช่น อโทรปีน
ถ้ามั่นใจว่าเป็นส่งแปลกปลอมจริงๆพิจารณาการผ่าตัดเอาออกครัย ส่วนกินอาหารที่มีเชื้อราอาจเห็นอาการท้องเสียแบบมีเลือดปนครับ

รูปแรกเป็นลูกโคที่กำลังจะกลืนเชือกมัดฟาง เจ้าของเอาออกจากปากทัน

รูปที่สอง โคร่นกินเชือก (ตายแล้วผ่าถึงรู้)

เตือนภัย: 6 ปัญหาสุขภาพในโคที่มักจะเจอในช่วงหน้าฝน

2009-05-08T03:46:00.000-07:00

อากาศช่วงหน้าร้อนเข้าสู่หน้าฝนมีการเปลี่ยนแปลงเดี๋ยวร้อนเดี๋ยวฝนตก ความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิตอนกลางวันและกลางคืนก็มาก ขนาดคนยังป่วยครับ วัวก็ต้องป้องกันให้ดี นอกจากนั้นยังมีปัจจัยอื่นๆที่ทำให้ช่วงหน้าฝนโคป่วยกันมากเหลือเกินทั้งสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมแก่การเจริญของเชื้อโรค แมลงดูดเลือด เหลือบ ไรเต็มไปหมด สิ่งแวดล้อมต่างๆที่จะทำให้วัวมีปัญหาในช่วงนี้ ลองมาดูครับว่ามีอะไรบ้าง
1. ไข้ขาแข็ง หรือไข้สามวัน (three days sickness)
2. เต้านมอักเสบ ( mastitis)
3. ปอดบวม (pneumonia)
4. ตาอักเสบ (keratoconjuctivitis : Pink eye)
5. ปัญหาเรื่องกีบ เช่นกีบติดเชื้อ เดินกระเพลก
6. โคลื่นล้มลุกไม่ขึ้น ( กลุ่มอาการ downer cow syndrome)

.............................................................................................................

1 ไข้ขาแข็งหรือไข้สามวัน อาการเริ่มแรกวัวจะมีไข้สูงไม่กินอาหาร เริ่มมีอาการเดินกระเพลก

หรือเดินตัวเกร็งๆ ต่อมาประมาณ 24 ชั่วโมงกล้ามเนื้อจะมีการอักเสบอย่างมากจนวัวลุกไม่ขึ้น

**** การบอกว่ารอให้ครบสามวันแล้ววัวจะหายเองได้โดยไม่ต้องรักษา เสี่ยงต่อการเกิดปอดบวมแทรกอย่างมาก

........................................................................................................

2เต้านมอักเสบ ช่วงหน้าฝนจะเป็นเยอะที่สุดและเป็นเชื้อที่รุนแรง ภาพด้านล่างโคเป็นเต้านมอักเสบแบบฉับพลัน สารพิษของเชื้อทำให้เลือดไม่มาเลี้ยงเนื้อเยื่อบริเวณนั้นซึ่งกำลังจะเกิดเป็นเนื้อตาย

..................................................................................................................
3ปอดบวมเฉียบพลัน รวมทั้งโรคคอบวม

...........................................................................................................

4ตาอักเสบ นำโรคโดยแมลงซึ่งมีเยอะมากในหน้าฝน อาการรุนแรงทำให้ตาบอดได้

...............................................................................................................

5 ปัญหากีบติดเชื้ออักเสบ รวมทั้งกีบบาง นิ่มทำให้เกิดเป็นแผลที่กีบได้ง่าย

.............................................................................................................

6 พื้นที่ลื่นในช่วงฝนตก จะทำให้โคเกิดการลื่นล้มได้ง่าย

โคคลอดยากที่มีสาเหตุมาจากความผิดปกติตั้งแต่กำเนิดในโค ซีสโตโซมัส รีเฟลกซัส (Schistosomus reflexus)

2009-05-07T08:54:00.000-07:00

บทความนี้เป็นรายงานเคยการเกิด ในเแม่โคนมพันธุ์ขาวดำ อายุ 4 ปี เจ้าของแจ้งไม่เคยมีประวัติการคลอดยากมาก่อน แม่โคคลอดก้อแสดงอาการคลอดตามปกติ ตามกำหนดคลอดเป๊ะ หลังจากถุงน้ำคล่ำแตกแล้วแม่โคได้เบ่งลูก โดยส่วนที่โผล่ออกมาจากช่องคลอดเป็นสิ่งที่ทำให้ เจ้าของฟาร์มต้องตกใจเพราะไม่เคยพบมาก่อน
" หมอๆอยู่ไหน ทำงานหรือยัง รีบมาบ้านฉันด่วนเลยนะ แม่วัวถุงน้ำคล่ำแตกแล้วแต่อะไรก้อไม่รุ้ห้อยออกมา มาดูให้ฉันด่วนเลยนะ แม่วัวถุงน้ำคล่ำแตกแล้วแต่อะไรก้อไม่รุ้ห้อยออกมา มาดูให้ฉันด่วนเลยนะ" หลังจากได้รับโทรศัพท์แจ้งเคส ผมรีบขับรถกระบะคู่ใจ มุ่งมาที่ฟาร์มพี่น้อยทันที งานเข้าผมคิดในใจ ทำไมต้องมาเจอเคสคลอดยากตั้งแต่เช้าเลยว่ะ

ระหว่างขับรถมาผมก้อคิดภาพในใจว่าลงจากรถแล้วผมจะเห็นอะไร ผมต้องทำอย่างไร ทำอะไรก่อน อะไรหลัง ผมนึกไม่ออกเลยว่าเคสที่ผมจะเจอต่อหน้านี้มันคืออะไร
มาถึงฟาร์ม ผมลงจากรถ หยิบรองเท้าบูธที่อยู่หลังรถมาใส่ ถือน้ำยาฆ่าเชื้อเดทตอลเตรียมพร้อม
"ไหน วัวคลอดอยู่ไหน" ผมถามลูกชายพี่น้อย ที่กำลังรีดนมยังอยู่ในฟาร์ม
อยุ่ตรงนู้นครับหมอ ผมเดินอย่างรีบเร่งตรงไปที่คอกโคดราย แม่โคเดินหนีไปทำให้มองไม่ชัด
ใครที่ว่าง ช่วยตอนวัวมัดไว้หน่อยซิ ผมออกคำสั่ง หลังจากที่แม่วัวถูกจับมัดไว้แล้ว ผมได้เข้าไปมองใกล้ๆ ห่างจากตัววัวประมาณ สี่ห้าก้าว " ฉิบหายแล้วไส้แม่วัวทะลักออกมาทำงัยดีว่ะ" ผมนึกในใจเพราะสิ่งที่ออกมาจากท้องแม่ มันไม่ใช่ลูกวัวปกติ มันเป็นลำใส้และเครื่องใน ผมตั้งสติแล้วสวมถุงมือล้วงตรวจล้วงเข้าไปเพื่อสำรวจว่าสิ่งที่เห็นคืออะไรกันแน่
หลังจากมองดูอย่างละเอียดภาพ และการจับดูลักษณะเนื้อเยื่อทำให้ผมกลับมาคิดได้ว่ามันเป็นกระเพาะอาหารและสำไส้ของลูกวัวไม่ใช่ของแม่วัว จากนั้นผมก็นึกได้ว่าอาจารย์ที่มหาลัยเคยสอนว่า มันมีความผิดปกติตั้งแต่กำเนิดในลูกวัวอยุ่อย่างหนึ่งที่อวัยวะภายในช่องท้องไม่มีผิวหนังหรือกล้ามเนื้อมาปิดทำให้ ตับใต ไส้พุงออกมากองอยู่นอกร่างกาย ซึ่งเคสอย่างนี้อาจารย์บอกว่าพบได้น้อยมาก
ผมรู้สึกตื่นเต้นและแอบคิดในใจว่า ดีนะชั่วโมงที่อาจารย์สอนนั้นผมไม่ได้หลับในห้องพอดี

พอรู้ว่ามันเป็นอะไรผมก็ค่อยเบาใจขึ้นมาเปาะหนึ่ง ต่อไปก็คือ แล้วจะเอามันออกมาได้อย่างไร ผมพยายามล้วงเข้าไปเพื่อที่จะหาส่วนของขาลูกวัว แต่ก็งงเป็นไก่ตาแตกเพราะข้างในไม่รู้อะไรเป็นอะไรมั่วไปหมด
มันต้องผ่าออกนะครับพี่น้อย แม่วัวตัวนี้ท้องก่อนให้นมเยอะมั้ย ผมถามเพื่อให้เจ้าของตัดสินใจว่าจะคุ้มหรือไม่คุ้ม
โชคดีที่เจ้าของอนุญาติให้ทำการผ่าตัดช่วยคลอด

ทำให้ผมได้รู้ว่านี้คือ ลักษณะที่เรียกว่าซีสโตโซมัส รีเฟลกซัส Schistosomus reflexus ในโค

ดำ แม่วัวเจ้าปัญหาของผม

รูปร่างวัวที่ผ่าออกมาแล้ว (ภาพจากอินเตอร์เนต)

โรคในโค : โคป่วย ดูอย่างไร

2009-05-05T10:17:00.000-07:00

ลูกวัวท้องป่องเนื่องจากได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ และการจัดการด้านอาหารไม่เหมาะสม

กีบโคผิดรูป ยาวผิดปกติ ต้องทำการแต่งกีบ

การสังเกตสีของเยื่อเมือกที่ช่องคลอดโค ทำให้ทราบความผิดปกติ สีเหลืองอย่างนี้เกิดจากอาการดีซ่านเนื่องจากเป็นโรคไข้เห็บ

ลูกโคเป็นไส้เลื่อน

ลูกโคแสดงการชัก เนื่องจากติดเชื้อโรคที่ทำให้สมอง หรือเยื่อห้มสมองอักเสบ

ตำแหน่งรอยโรคที่พบได้บ่อยบนกีบ โคจะแสดงอาการขากระเผลก

โคยืนเอาขาหน้าไขว้กัน เป็นท่ายืนที่โคพยายามลดการรับน้ำหนักส่วนของกีบที่เป็นแผล

โคที่มดลูกอักเสบมักสังเกตหนองไหล เวลาที่โคนอน

โคที่ป่วยมีปัญหาในระบบทางเดินอาหาร มักจะใช้เวลาในการนอนนานกว่าตัวปกติ

การสังเกตจากด้านหลังทำให้เห็นว่าเต้านมหลังขวา บวมโตผิดปกติ ซึ่งเป็นลักษณะของเต้านมอักเสบแบบแสดงอาการ

อาการท้องอีด

โคท้องเสียเนื่องจากวัตถุดิบอาหารไม่ได้คุณภาพ

แววตาที่เหม่อลอย เป็นลักษณะของโคที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบประสาท เช่นโรคคีโตซีส

โคป่วยจะสังเกตุลักษณะอาการที่ซึม ผิดสังเกต แววตาไม่ใส

การสังเกตเยื่อเมือกที่ช่องคลอด หากมีสีซึดผิดปกติ แสดงว่าโคมีปัญหาเกี่ยวกับระบบเลือด

กรณีนี้เป็นโคที่เป็นไข้เห็บ

แม่โคคลอดเองไม่ได้เนื่องจากลูกมีขนาดใหญ่ และท่าคลอดผิดท่า

แบบจำลองท่าคลอดผิดที่พบได้บ่อย โคยขาของลูกโคพับข้างหนึ่ง

ลักษณะขนยุ่ง ไม่เป็นมัน ของโคที่ขาดแร่ธาตุ

โคปอดบวม โคเหยียดคอ เนื่องจากหายใจติดขัด

แม่โคที่พยายามเบ่งลูก แต่ลูกออกมาไม่ได้เนื่องจากมดลูกบิดตัว

แบบจำลองการเกิดมดลุกบิด

โคป่วยจมูกมักจะแห้ง ไม่มีเหงื่อ

โคตัวผู้ที่เป็นนิ่วในท่อปัสสาวะ

ลักษณะขี้ลูกโคที่กินนมแล้วไม่ย่อย

ลักษณะขี้ที่ผิดปกติ มีสีดำเข้ม และมีเมือกของลำไส้คลุม

กระเพาะพลิกด้านซ้ายในโค

ลักษณะน้ำนมที่เส้นเลือดฝอยในเต้านมแตก ส่วนอีกหนึ่งเต้าเป็นเต้านมอักเสบ

เนื้องอกที่ตา

ท่ายืนเขย่งขาของโคที่กระดูกเข่าหลุด

เข่าอักเสบในลูกโค

โพรงสมองอักเสบ

โคเนื้อกระดูกหัก

โรคไข้เห็บในโคนมและการถ่ายเลือด

2009-05-02T23:01:00.001-07:00

โรคไข้เห็บ (Tick fever) เป็นโรคซึ่งเกิดจากเชื้อปรสิตที่อยู่ในเม็ดเลือด มีอยู่ด้วยกัน 2 ชนิดคือเชื้ออนาพลาสมา ( Bovine anaplasmosis) และเชื้อบาบีเซีย(Bovine babesiosis) สัตว์ติดโรคนี้จากการถูกกัดโดยเห็บหรือแมลงดูดเลือดที่มีเชื้ออยู่ จากนั้นเชื้อโรคจะถูกปล่อยเข้าสู่ร่างกายและอาศัยอยู่ในเม็ดเลือดแดงของสัตว์ มีการเพิ่มจำนวนและแพร่ขยายไปยังเม็ดเลือดเม็ดอื่นๆ จนในที่สุดเม็ดเลือดจะแตกและถูกทำลายลงเรื่อยๆ เกิดสภาพที่เรียกว่าโลหิตจาง(anemia)ตามมา

ลักษณะของเม็ดเลือดที่มีการติดเชื้อ babesia

โคจะมีอาการซึม ไม่กินอาหาร เดินไม่มีแรงคอตกในช่วงแรกถ้าวัดไข้จะมีไข้สูงประมาณ 104-107 องศาฟาเรนไฮต์ กินอาหารน้อยลง ซึม ขนยุ่ง แยกตัวออกจากฝูง (ดังรูป)

เมื่อดูจากเยื่อเมือกที่ตาหรือช่องคลอดจะมีสีซีดหรือเหลืองผิดปกติ

กรณีที่เป็นการไข้เห็บติดเชื้อชนิด บาบีเซีย อาจเห็นน้ำปัสสาวะมีสีแดงเข้มหรือที่ชาวบ้านเรียกว่าฉี่เป็นโคักได้

เมื่อสัตว์ตาย ผ่าซากจะพบมีการบวมน้ำและดีซ่านที่ใต้หนังและกล้ามเนื้อ ไขมันมีสีเหลือง ตับมีสีเหลืองขนาดใหญ่กว่าปกติ ม้ามขยายใหญ่ และยุ่ย

วิธีรักษา

    สำหรับเชื้อบาบีเซีย ใช้ยาเบรีนิล(Diminazene aceturate ) ขนาด 3.5 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก.ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
    สำหรับเชื้ออนาพลาสมา ใช้ยาออกซีเตตราซัยคลิน (Oxytetracycline)ขนาด 20 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก.เข้ากล้ามเนื้อ
    การใช้ยาอิมิโซล (Imidocarb dipropionate)ขนาด 1-3 มก.ต่อน้ำหนักตัว 1 กก.ฉีดเข้าใต้ผิวหนังสามารถรักษาโรคได้ทั้งสองชนิด

โรคนี้หากวินิจฉัยได้เร็วและรักษาได้อย่างถูกอันนี้ก็จะง่าย เห็นผลไว บางตัวฉีดยากำจัดเชื้อ ร่วมกับยาลดไข้อย่างเดียวก็หาย หรือบางตัวฉีดยาไปไข้ลดแล้วแต่ยังไม่กินอาหาร ก็อาจให้ยาบำรุง(supportive treatment) เช่น กลูโคส อะมิโนไลท์ หรือเมตตาโบลาส จะช่วยให้สัตว์ฟื้นตัวได้เร็วขึ้นในกรณีที่เลือดจางมาก เยื่อเมือกซีด หรือ เหลืองอย่างชัดเจน เดินเซไม่มีแรง บางตัวถึงขั้นนอนไม่อยากลุก หัวใจเต้นเร็วและแรงมาก หายใจถี่ ไม่กินอาหารเลยแม้จะฉีดยาหรือให้ยาบำรุงไปแล้วก็ตาม ถ้าถึงขนาดนี้แล้ววิธีการสุดท้ายที่พอจะรักษาชีวิตได้ก็ต้องถ่ายเลือด

วีดีโออาการโคป่วยแสดงอาการทางระบบประสาท ซึ่งเป็นอาการระยะสุดท้ายของโรคไข้เห็บ (babesia bovis)

การถ่ายเลือดทำอย่างไร
ในวัวไม่มีธนาคารเลือดเหมือนในคนดังนั้นการถ่ายเลือดแต่ละทีก็ต้องเจาะเลือดแล้วให้เลือดกันทันทีตรงนั้นเลย อุปกรณ์ในการเก็บเลือดอาจใช้ภาชนะบรรจุที่ใส่สารกันเลือดแข็งตัว ซึ่งไม่ค่อยสะดวกนัก ปัจจุบันมีการนำชุดบริจาคเลือดสำหรับคนมาใช้ในการถ่ายเลือด ซึ่งพบว่าทำงานได้สะดวก รวดเร็ว ใช้เวลาในการถ่ายเลือดประมาณ 1 ชั่วโมง

สัตว์ที่จะเป็นตัวให้เลือด(บริจาคเลือด)
· มีสภาพร่างกายสมบูรณ์ไม่เป็นโรค
· สัตว์ที่ไม่ตั้งท้องแก่
· เชื่อง ง่ายต่อการบังคับ การถ่ายเลือดจะได้เร็วขึ้น

วิธีการในการถ่ายเลือด
1 นำวัวตัวที่จะบริจาคเลือดให้ยืนในซองบังคับฉีด xylazine เพื่อให้สัตว์ยืนซึมอยู่นิ่งๆโดยที่ไม่ล้มตัวลงนอน การทำงานจะทำได้อย่างสะดวก
2 แทงเข็มเข้าที่เส้นเลือดดำใหญ่ (jugular vein)ให้เลือดไหลย้อนกลับเข้าถุงเลือด เขย่าถุงเลือดเบาๆเพื่อให้เลือดได้สัมผัสกับน้ำยากันเลือดแข็งตัว
3. หลังจากได้เลือดครบตามจำนวนที่ต้องการแล้วจึงนำมาให้วัวตัวที่ป่วย โดยให้เลือดผ่านทางเส้นเลือดดำที่คอ(เหมือนกับให้น้ำเกลือ) ช่วง 2-3 นาทีแรกควรให้เลือดอย่างช้าๆเพื่อดูว่าจะเกิดการแพ้เลือดกันหรือไม่หลังจากนั้นค่อยให้เร็วขึ้นได้หากไม่มีปฎิกิริยาเกิดขึ้น

การให้เลือด

คำถามที่พบบ่อยในการถ่ายเลือด
ต้องตรวจกรู๊ปเลือดก่อนเหมือนในคนหรือไม่ ?
ตอบ วัวก็มีกรุ๊ฟเลือดเหมือนในคนครับและมีแยกย่อยมากกว่าในคนหลายเท่าครับ การตรวจกรุ๊ฟเลือดทำได้ครับแต่ในทางปฎิบัติกว่าจะตรวจเสร็จมีหวังวัวตายก่อนแน่ และอีกอย่างการแพ้เลือดในวัวก็ไม่ร้ายแรง อาการเหมือนกับวัวที่แพัวัคซีนคือมีผื่นขึ้นตามตัว ตาบวม เราฉีดยาแก้แพ้ก็หายแล้ว ไม่ต้องกลัวการแพ้เลือดหรอกครับเพราะถ้าไม่ให้เลือดซิครับวัวตายแน่

วัวที่นำมาบริจาคเลือดจะทรุดหรือไม่ บริจาคได้มากสุดกี่ลิตร ?
ตอบ ไม่ทรุดหรอกครับ แค่นมลดหน่อยเดียว เพราะว่าปกติวัวมีเลือดประมาณ 8 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวและสามารถนำเลือดมาใช้ได้ 10-15 ซีซีต่อน้ำหนักตัว 1กิโลกรัม (อ้างอิง) ดังนั้นหากโคที่นำมาเป็นตัวให้เลือดน้ำหนัก500กิโลกรัมก็จะสามารถให้เลือดได้ถึง 5-7 ลิตร โดยไม่เป็นอันตราย (แต่ปกติใช้แค่2-3 ลิตรก็พอครับ)

ให้แล้วมันจะดีขึ้นมั้ยถ้าไม่ดีขึ้นทำอย่างไร?
ตอบ ส่วนมากแล้วหลังจากให้เลือดไปแล้วสัตว์ก็มีอาการดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด บางตัวให้เลือดวันนี้วันต่อมากินอาหารเก่งเลยก็มี ส่วนถ้าให้เลือดแล้วยังไม่ดีขึ้นอาจให้เลือดซ้ำได้อีก2-3วันหลังจากให้ครั้งแรกครับ ในหนึ่งปีที่ผ่านมาผมถ่ายเลือดไปกว่า30 กว่าเคสส่วนมากแล้วจะหายครับ มีเพียงไม่กี่เคสเท่านั้นครับที่ให้เลือดแล้วก้อยังไม่ตอบสนองอันนี้ก็ทางใครทางมันครับ

แทนที่จะเอาเลือดจากตัวเดียวเอาเลือดจากวัว สองตัวมาให้ได้หรือไม่?
ตอบ ยังไม่เคยลองทำครับ แต่คิดว่าการทำแบบนี้ความเสี่ยงในการแพ้เลือดจะเพิ่มขึ้น

ทำอย่างไรเราจะรู้อาการแต่แรกจะได้ไม่ต้องรักษาถึงขั้นให้เลือด ?
ตอบ ถ้าในฟาร์มของของท่านเคยมีโรคนี้อยู่แล้ว หรือเริ่มมีวัวป่วยเป็นไข้เห็บต้องหมั่นสังเกตุเวลาให้อาหารว่ามีวัวตัวไหน เริ่มไม่อยากเข้ามากกินอาหาร กินน้อยลง ซึม โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง คือ วัวรุ่นที่ย้ายคอกลงแปลงหญ้า หรือวัวสาวท้องที่ซื้อเข้ามาใหม่จะมีโอกาสเป็นโรคนี้ได้มาก ควรจับมาวัดไข้ ตรวจดูสีเยื่อเมือกที่ช่องคลอด หรือที่เปลือกตา หากมีไข้สูง 104-107 องศาฟาเรนไฮท์และเยื่อมากซีดกว่าปกติให้สงสัยโรคไข้เห็บไว้เลยครับ รีบแจ้งหมอดีกว่า

เอกสารอ้างอิง
Andrew Soldan .Blood transfusions in cattle .In Practice November/December 1999 : 590-599.

อ่านบทความนี้ในวารสารโคนม องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย คล